Wörterbuchnetz
Rheinisches Wörterbuch 
 
weben bis Webermesser (Bd. 9, Sp. 322 bis 324)
 
  NRhWB  PfWB  ElsWB  LothWB weben das Wort ist allg., u. zwar Rhfrk wēwə, gəwēbt, sonst -ēw-, –-, –ēə-, –ęv-, –e-, –ə-, –ęə-, –īə- [Wermelsk -ei-]; gəwf(t) (s.leben) schw.: 1. wie nhd.; bis ca. 1890 gab es fast in jedem Dorf noch je einen Bauern, der im Nebenberuf das Leinen-, Hanfgarn der Bauersfrauen webte (auch Lengen machen Rip); Lenge, Woll w.; von der gewerbl. Weberei, Dochw. RA.: Dat W. es en ärm Leeven; wer et net kann, der blif dovan MGladb. Wer et W. net kann, der bl. mar dovan, — der halt sech d. SNfrk. Dür-Gey. Got geschleit (geschlichtet) es half geweəft MGladb-Korschenbr. We tösche Kammb en Reit (Ried) dritt (scheisst), ka Strount (Kot) w. Eup. De wefft möt Ärm on Ben schwatzt u. gestikuliert Kref-Osterath. En de Lout (Luft) w. stieren Kemp-UWeiden. Ich w. dir finf Finger int Gesicht! ohrfeige dich Simm-Schwarzerden. — 2. ein im Gefüge lockerer Gegenstand weəft Erk-Rickelr. — Abl.: die Wewerei, dat Gewef(s).

 PfWB  ElsWB ver- weben: etwas v. 1. Garn v., das Gespinst im Tuch. — 2. falsch w. Allg.

Web vereinz. węf Sg. t. m. Eusk-Lechenich; wēbχə, Pl. -χər n. Saarbr-Sulzb: 1. Witz, Streich; wess de noch de W.? Lechenich. — 2. luftiges Gebilde, tanzende Punkte vor den Augen; W.cher siehn vor den Aue Sulzb.

Web-baum (s. S.) Allg. m.: B. am Webstuhl, worauf das Garn gewickelt wird. Web-gestell Gummb n.: -stuhl. Web-gezaue -jətsǫ·u. uWupp 1870; -jətǫ·u. Heinsb-Karken 1880 [urkdl. wevegezauwe Aach 1387] n.: -stuhl. Web-kamm WEif, Siegld m.: K. des Webstuhls. Web-kammer (s. S.) Saarbg. Trier, WEif f.: Raum, in dem der Webstuhl steht. PfWB Web-lade (s. S.) WEif, Sigeld f.: die L. am Webstuhl mit dem daransitzenden Webkamm. Web-ling wwəleŋ Nrhn. m.: Sprosse der Strickleiter (Want) am Kahne. PfWB  ElsWB Web-stuhl (s. S.) Allg. m.: wie nhd. Web-tau (s. –gezaue) Klevld n.: dass.

 PfWB Ge-webe -wf(s) [Siegld -wp, -wăf] Sg. t. n.: 1. das Gewebte; sej hät G. in de Kis Mörs, Allg. — 2. Spinngewebe.

Webelchen -ęw-, Pl. -χər Altk-Birken Steckelb n.: Blütenkätzchen des Haselstrauches.

webeln schw.: 1. -w- mit Garn weiten, reichen Prüm-Stdt. — 2. -ēə- hin- u. hergehen Heinsb-Karken.

[Bd. 9, Sp. 323]

 PfWB webels wwəlts (adv. Genit. zu mhd.  Lexer wëwel »Einschlag beim Gewebe« od. zu  Lexer wëbeln »schwanken«) an der Saar in Saarbr, Ottw, Merz-Stdt Zwalb u. veralt. wēăwəlts, –īă- Bitb-Dahlem Seimerich Stdt Adj. praed.: ich sen w. wor es ist mir ausgegangen; mer wäre en vier Woche noch net w. Wasser wor das Wasser wäre uns nicht ausgegangen; wemmer siewe Brout hät o gäht un't Backen, da get (wird) mer net w.; ich sean w. Geld, leihnt mer ebbes! Saar; eich sein der Sach w. habe nicht mehr damit zu tun, — w. am (im) Geldbegdel (-beutel) bin übel dran; ganz w. Geld Bitb (s. o.).

 PfWB  ElsWB  LothWB Weber Sg. u. Pl. [Pl. SNfrk auch -ər, Klevld rs] m.: 1.a. wie nhd.; die Bauern webten ihr Leinen selbst, es gab aber auch Linew. von Beruf; sogen. Gebildw. handwerkl. geschult; Samt-, Sidw. RA.: Die Öllampe brennt so trüb, as wenn en W. freijt Rees-Ringenbg. Ne W. on en Get (Geiss), dat sind allebeds e Paar ärm Dieres MGladb. Der W. es en ärm Dier: stif spanne, heəl (hart) schloəhn, Gott en alle Mensche schöldeg; weə mich doran ermahnt, dat deə verkröppelt en verlahmt; weə mich dova sprecht, dat dem der Düvel der Hals zerbrecht! Abzählr. Aach. Et sall sech wahl doke (tuchen, Tuch werden), sät de W., do sprong e met de Föt (Füssen) en et Gare, — do hong he met de Ben en et G., — do schlog he de Klompe dren SNfrk. Klevld. Wat de schlemme Gewennde (Gewohnheit) nit deiht, sat der W., do stohl he sich sin eige Gaan Köln-Stdt. Der W. sät: o wih, min Fott (Gesäss), wenn ich spole mott; o w., min Enkel, ich mott no de Wenkel (Webstuhl)! Kref. De Schnider sät: dor hängt et Speck; de Schuster s.: dor let den Dreck; de W.s.: hatt ek et, hatt ek et! Rees-Ringenbg. Öm letzte Lefrau (Liebfrauentag) krit de W. de Lomp (Lampe) an et Getau Geld-Leuth. Wann de W. net böng (bände, knüpfte) on net brüək (bräche), dann wüər he gau (rasch) rik; möt dem Knöppen on Bengen kömmt der W. derhenge (dahinten) nicht vorwärts MGladb-Korschenbr. De mäk e W.sch Gescheck ist ungeschickt bei Bauernarbeit ebd. Dem W. es en Katt en de Kett komme es reissen ihm zu viele Fäden Heinsb. Wer em W. et Scheffche ofrafft, kreit en Usterei Neuw-Dierd. Deck on glik (grob u. gleich gesponnenes Garn) mäk der W. rik SNfrk. Me süht selden ne rike W. ebd. Dat Lämpken borrt (brennt), as wenn de Mad ene W. frejet Geld-Leuth. Glich on Gl. hürt zosamme, sat der Düvel, do hott he ene Advokat on ne Schnider, ene W. on ne Möller em Sack Jül-Linnich. Dat Mingscheleəven glickt der Spol vam W. läuft allmählich ab MGladb-Korschenbr. Folgende Wocheneinteilung för den W.: Mondag, Lieferdag; Densdag, Lieferdagsschwoger; Mettwoch, Stelljustig; Donnerschdag, Pöngelsd.; da bleiben Freitag u. Samstag zur eigentl. Arbeit MGladb. — Neckverse: Möller met de Moldersack, W. met dat Spolrad, Schnider met sin Schnippelschiər, wo komme de drei Diere her! Jül-Linnich. De W. hat e Brick gebaut von laurer Speck un Sauerkraut! Wend-Dörrenb. Klene W., hopp, h., h.; kl. W. hät et Haus gebocht mot Bottermelch on Sauerkraut! Prüm-Duppach. De Lewer ös fir de kranke W.! Trier-Stdt. W., lott weəeve, dann hant wer te leəve; koflitter, koflätter;

[Bd. 9, Sp. 324]
je länger, je beəter Kref, Kemp (ech han all min Leəve gedoəhn et Weəve; dröm bön ech och noə suə lengelahm! Kref). Dor satt ene W. op et Tau, woss nit, wat hen wewe soll; hen wewde det, hen w. dat, hen w. sin Frau en Hemd ant Gatt! Geld, Rees, — woss nij, wat hej frete soll; alldag Kernmelk (Buttermilch) on geharsde Brot; Düwel, schloht de W. dot! Geld-Schravelen. On de W. hät en Fehler an de Tong, an de Long, an der Lewer! Ess-Schuir. W., W., Hackeket, Speck on Eier kriste net; Bruət on Kiəs, dät frettste net! Heinsb-Breberen. Komickes, komackes, suə sät min Katau; wat ech verdēn, verfrett min Frau! ebd. W., W., Klitschkatäuke, watste verdenns, dat frett di Fräuke! Heinsb-Dremmen, — W., W., Wicketau ... Kref, — Wippgezau Grevbr-Otzenr. Bimmele, bammele, buse; achter unsen Huse steht en groten Nöttenbom; dor satt en W. in dat Tau un woss net, wat he eten soll, sure, s. Kärnmelk met Garstenbrot (Gersten-); schloh den lusegen W. dot; lot öm noch et bettschen Lewen, he mag wall better wewen; sett öm en de Kamer un hau öm met den Hamer; sett öm en de Kellder un hau öm met den Tellder; hau öm met de Pann vör et Gatt; heissa, Bur, wat rappelt dat! Rees. Türelüre, Lenkepuət, schlag den fule W. duət; lott em noch jet leəve, dann kann he noch jet weəwe! Kemp-Brüggen. Ne fule W. möt en staatse Frau, de hät partu en Kett op et Tau; wer angere häbbe lang nicks miəhr, on frogt mer dann: wovan kömmt dat? Hüt öch, h. ö., de Rupe, die krupe; h. ö. dat se öch neit de Bocks ropkrupe! Kref. Ach Hott, a. H., de Holdmann geht kapott! Wat fangen dann de W. an? Die fangen dann dat Supen an! Kemp-Brüggen. Trüj (Gertrud) Paraplüj, wat sägge de Lüj? Dat Moder sinne Vader ene W. es! Dat liege (lügen) de Lüj, sät Tr. P. Klev, — dat minne Mann ene W. es; he weft dit, he w. dat, he w. Tr. en Hemd ant Gatt Klev-Hülm, Geld-Kevelaer. — We wett, wo W. Wölm wuəhnt; W. Wölm w. wit; we wett, wat W. W. weəft. W. W. w. wette Woll Schnellsprechübung Heinsb, Kemp. — b. verbr. FN. RA.: He spreckt fresch van de Lewer wie Hendrek W. Mörs. — 2. übertr. a. verächtl. fule W. Nichtstuer Kemp-Hüls. — b. Tiere α. Wasserjungfer, Libelle MGladb-Mülfort, Geld-Straelen; fule W. Kemp-SHubert. — β. die Spinne W.knecht Jül-Tetz.

Weber-bas -vər- Aach m.: -meister. Weber-baum -vər- u. -vər- SNfrk m.: Webbaum. PfWB Weber-kardenboll -vər- Geld-Schravelen m.: Kardendistel, Dipsacus fullonum; sie wurde früher zum Rauhen der Tuche verwandt. Weber-knauf -vər- knōp SNfrk m.: ein kunstvoll verschlungener Knoten, beim Ausbessern der Kettfäden üblich. PfWB Weber-knecht (s. S.) m.: 1. -vər- Webergeselle Aach; -vərs- MGladb. — 2. übertr. Spinne mit langen Beinen Verbr. Hepp, h., Heppelebän, hepp iwer de weisse Stän! singen die Kinder Trier-Geizenbg. Weber-knoten -gnōrə Siegld; -gnūədən Bitb m.: -knauf. Weber-lämpchen -vərlęmpke Heinsb, Erk n.: kleine Hängelampe ohne Fuss, wie sie die Weber benutzen. Weber-litum n.: Neckn. für Eup-Kettenis. Weber-messer -męts Sol n.: Messer mit stumpfer Spitze u. Vorsprung auf dem Rücken, mit dem der Weber den Faden schneidet.