| NRhWB Pfaffe das Wort ist bei der Achtung, die der Geistliche beim Volke geniesst, heute in gewöhnlicher Rede ungebräuchl.; bei feindseliger Einstellung freilich, bes. in den Städten, hört man das Wort dann u. wann (dann aber oft in nhd. vokalischer Gestalt paf, also nicht pāf oder pāp); mehr auch kommt es vor, dass die eine Konfession den Geistlichen der andern P. nennt; indes in RA., die noch aus der Zeit des Zehnten stammen, u. in Zs. ist das Wort erhalten, wobei man sich bei den RA. des Ungebührlichen durchaus bewusst ist; sie sind auch nur noch örtl. beschränkt bezeugt. — Rhfrk paf [Siegld -f(ə)]; sonst pāf; n. Benr-L. pāp; Pl. -fə(n), –pə(n) m.: 1. verächtl. der Geistliche. RA.: De schweisst (schwitzt) we e Doarfp. Siegld. De P.ə send net, wie se klafe (schwätzen); de Beginge (Nonnen) send net, wie se schinge (scheinen) MGladb-Giesenk. De P.ə verstohn et Rafe Schleid-Hellenth; P., raf! ebd. De P.ən on de Hell sind begerlik ohne Eng (Ende) Geld-Leuth. P. hetts (heisst) de, Sat (Salz) fretts de, boəven an setts de, gönns neme get as dech self ebd. En Ei ös en Ei, sät de P., du griəp (griff) he no et grötts Kemp-Grefr, — du hat hei no et Gasei (Gans-) gegrepen Mörs, — du tasden he nom Gansenei uWupp. Wör mödden öm (dem Kalb) de Kruən (Tonsur) scheren, dann süppt et as en P. wenn das Kalb nicht recht trinken will Geld-Leuth. För Geld danzen de Apen (Affen) on tuten de P.ən Geld, Mörs, Rees. — on sengen de P.ə Kemp-Amern SAnton. De P.ən on de Hong (Hunde) verdenen et Geld (Brot) möt de Mong (Munde) Geld, Mörs, Neuss. Wenn den Düwel alt wörd, well hej P. wörde Rees, Mörs, Geld; wenn't den D. de doll meck, dann wörd hei P. Mörs. A.: Woröm? B.: Doröm, an de Fott eröm, dat de P.ən niet doll werden! Mörs-Schwafh. Fex, komm no hem, de P. begennt te stechele, sät de Schepper (Schäfer), wie de Pastur van de goən Hirt prädiget Geld-Leuth. Dat is för de Glow (Glauben), dat de P.ən nit doll wonnen das ist umsonst hingegeben Dinsl-Hünxe. Der P. hot en mit Griewe beworf gesagt von dem, der Ausschlag am Munde hat Bernk-Rhaunen. Mir ganz egal, un wann de de P. vun Moolscht (Malstatt) bischt! Saarbr. Wer war das? Antw.: De P. vun Norem (Kreuzn-Norh) Kreuzn-Traisen; de P. von Molscht Saarbr. Dat geschüch (geschieht), odder de P. moss baschte (bersten)! [Bd. 6, Sp. 646]
oder alles muss misslingen Monsch-Witzerath. Weiss Riwe on Hammelfleisch es sisser (süsser) als dat Himmelreich, hat de P. gesat Birkf. Dat wor der en sonder Sten, hat de P. gesag, dor hatt hei en Schneck gestoken Dinsl-Hünxe. P.ə Begierlichket on Goddes Barmhetzigket (Gerechtegkeit Sol) duərt van nun an bes en Iwegket Dür-Stdt, Geld, Mörs, Klev, Sol. Bure Plompighet on P.ə B. .. Monsch-Witzerath. — Es de P. de Kruən (Tonsur) geschoəren, es de Gitz dren geboəren Geld-Leuth, Klev. Trau keinem Jüdd op singen Eid, k. Wolf op der Heid, k. P. op si Gewesse, söns bes do vun alle bedresse (beschissen)! Dür-Stdt, Köln-Stdt. Wa mer hei e P. op de Zihen (Zehen) trett, da juckelt de Popst zu Rum alt Bitb-Dudeld. P.ən en Üəhme noəlaufe bei Bewerbung für eine Stelle einflussreiche Leute um ihre Fürsprache angehen Aach-Stdt. Et es em so wohl wie em P. am Oschterdag Nahe. — Kriən (krähende) Hohner, peife Mäd un danze P.ən, die soll mer aus dem Lan (Lande) schaffen, — van der Welt afschafen Prüm, Malm. Häs de gern e propper Hus, loss P.ə, Münnech un Duven drus, — dann loss de P.ə, de Offezearsch un de Schauspiller för de Dör! Köln-Stdt. Ape (Affen), P.ə on Fleərmüs, Avokate, Hebamme, Flöh on Lüs, die mott mer sech van't Lif halde Kref. Äner no em annere, wie de Deiwel die P.ə hilt (holt) Simm-Horn. Ihr, dem I. gebürt, seit der D., do kreg he den P.ən am irschten am Kragen Sol. Sorte bi S., seit de D., do däht he en P. on en ault Wif binen (beieinander) NBerg. — A.: Wie kömmste doə an? B.: Jo, wie kömmt der Düvel an de P.ə? Heinsb, Prüm, Bitb; be kumme de Hade (Heiden) an de Deckeldicher on der D. an de P.ə? May-Polch. Of de ka mer sech verlosse we e Doarf of en rosige (rasenden) P. Siegld (nur in dieser RA.). Bej Apen, P.ən on Awekaten, bej Flermüs on Feltschlüsen (Filzläusen) es schlecht hüse Rees. Wer neist hot se schaffe, fang an mit Jure, Hure on P.ə Simm-Schlierschd; wen net weiss, wat hen soll machen, den fängk un mat den Nunnen un P.ən Trier-Schleidw. Höt (hüte) dech bei de Perd van hännen, bei de Fraulöggen va für un bei de P.ən van alle Sigden (Seiten), da wiərsch de alt! Neuw-Asb; bleif mer ... rond erom von de P.ən! Trier, Bitb. All et Onheil en de Welt es van Wiwer on P.ən angestellt Mörs. Et Beste en der Medde, sät der Düvel, do ging he zwesche zwei P.ə Köln-Stdt. — Im Kinderld. Aken, backen, Buahnenstaken, piff, paff, af; ongen kömmt de Paff, ongen k. de Mus, du bös us! Abzählr. Elbf. Eich un dau un Millersch Sau un P.ə Stier (der Pfarrer musste früher den Dorfstier halten) sen er vier dass. Rhfrk, Mosfrk verbr., Mettm-Wülfr (mit Var., s. ich) [un Thelen hire Pafester Daun-Tettschd; un Pafeheke St. Goar-Halsenb]. Sipe, Sape, Sunne, min Moder es en Nunne, min Vader es en Pape, de woll en Pöppken machen; ri, ra, rutsch, dat Pöppken [Bd. 6, Sp. 647]
es wat nutz! Bastlösespr. Barm. Rutte, r. Mölle, der Pafen hat ge Fölle (Füllen), der Offermann (Küster) ge Hänsche (Handschuhe); se solle same renne; se rannten ene Berg erop, se kome op en Is (Eis), dat I., dat kracht, de Köttele (Kot), de floge; et soss en alt gris Katz om Dach, de hat sich bal ze barschte gelach Schleid-Reifferschd. — Ich ging emol in e eng Gäss-che, do begent (begegnete) mer e schwarz Päffche; hätt Gott gewollt, härrich (hätte ich) dat schw. P. dot geknollt? Rätsel vom Floh Simm-Horn. — 2. übertr. a. persönl. α. katollersche Paff verächtl. Katholik Elbf. — β. Dompfaff, Gimpel Jül-Inden. — γ. Beerenwanze uNahe. — b. sachl. α. eine im Boden des Weichkastens der Gerbereien steckende und fast bis zum Rand reichende hölzerne Röhre, durch welche das beständig zufliessende Wasser wieder abläuft, wodurch das Wasser in beständiger, dem Aufweichen der Häute dienlicher Bewegung erhalten wird Siegld, MüEif. — β. Paffe Pl. Klatschmohn, papaver rhoeas Kreuzn-Bretzenh Langenlonsh Rümmelsh. — γ. Päffcher Pl. Kapuzinerkresse, trapaeolum majus Siegld-Hainchen Irmgarteichen. — δ. doller P. Holzkreisel Altk-Weitef. — ε. Päppken ein Klicker Barm. — ζ. Saatkorb Heinsb-Millen. — η. Päffche on Nönnche Brotschnitte, worauf ein Brötchen gelegt ist Kobl. Pfaffen-berg Lennep-Hückeswg m.: in der Antw. auf die Frage: wer war das? Nömmespitter vam P. Pfaffen-birne -bīr Ottw-Wiebelsk f.: B.sorte. PfWB Pfaffen-blume (s. S.) Kreuzn-Boos Laubersh Mandel Waldlaubersh Wallhsn, Ottw-Heiligenwald f.: Klatschmohn, papaver rhoeas. Pfaffen-daumen Trier, Nahe m.: Bitterling, der Fisch cyprinus amarus. Pfaffen-ditzchen (-kindchen) n.: 1. gefleckter Aron, arum maculatum Mos, Wittl-Bengel, Schleid-Sötenich, Rheinb-Iversh, Eusk-Gymnich Liblar, Bo-Cardrf Walberbg, Köln-Kierbg, Bergh-Habbelr, Dür-UMaub. — 2. Klatschmohn, papaver rhoeas uWupp, Köln-Brühl. — 3. Pl. evonymus europaeus Wippf. Pfaffen-dützchen -ø- Sieg-Eitorf n.: -ditzchen 1. Pfaffen-eier Bitb-Wolsf Pl.: Giersch, aegopodium. Pfaffen-gat -a- Geld, Mörs, Rees n.: in der RA.: Niet alles in et P., de Köster (den Düwel), den well ok wat! auch ich u. andere wollen etwas davon haben. Pfaffen-geld Prüm-Ihren n.: in der RA.: Mot P. soll mer al Schold bezahlen on nei Hauser bauen mit geerbtem Pf. soll man dies tun, weil es keinen Segen bringen soll. Pfaffen-gut (s. S.) n.: 1. Kirchengut Aach-Stdt, Düss-Stdt. — 2. in der RA.: Pafegot, Rafegot doht net got May-Polch, — Düvel halt de Sack op! Sieg, Rheinb-Queckenbg; sonst Pafgot, Rafgot .. Eusk, MüEif, Köln-Stdt, uWupp, Dür-Stdt, Aach-Stdt; Papgot, Rapgot ... Geld, Mörs. Pfaffen-häus-chen -ę·i.- Bernk-Immert n.: Sakristei. PfWB Pfaffen-hütchen (s. S.) n.: 1. Beere des Spindelbaumes u. dieser selbst, evonymus europaeus [Bd. 6, Sp. 648]
SüdEif, Eup, Heinsb-Orsbeck, MGladb-Giesenk. — 2. gefleckter Aron, arum maculatum Saarbr-Völkl. Pfaffen-kammer Wend-Aulenb f.: Sakristei (früher so benannt). Pfaffen-kännchen Saarbr-Feching n.: gefleckter Aron. arum maculatum. Pfaffen-kappe , Pfaffen-käppchen f. (n.): 1. -kępχə halbrundes Mützchen für Geistliche u. Kahlköpfige Köln-Stdt. — 2. übertr. a. -kpχən Hagebutte uSaar (o. O.). — b. -kapə Pl. Kapuzinerkresse, tropaeolum majus Goar-NGondershsn. — c. -kap Eisenhut, aconitum napellus Geld-Walbeck. NRhWB Pfaffen-keule -kyl Dinsl f.: dass. 2 c. Pfaffen-kerzchen Neuw-Dattenbg n.: gefleckter Aron, arum maculatum. Pfaffen-kindchen (s. S.) n.: 1. dass. Nahe, Saar, Zell-Briedel, Dür-Stdt, Aach-Büsb Walh, Erk-Körrenz Rurich, Mörs-Ostrum Pelden. — 2. Klatschmohn, papaver rhoeas Trier-Stdt, Wittl-Monzel (aber pāpə-). — 3. Blüte der Herbstzeitlose Trier-Irsch, Mörs-Orsoy. PfWB Pfaffen-koch, PfWB Pfaffen-köchin m. (f.): in der RA.: Ene Pafekouch on e linge Peərd (Pferd vom Leinpfad), de sen für ene Bur kenn zwei Pennek weərt Sieg-ODollend. Et es (er) e Paffekäche erlest! gesagt, wenn zwei denselben Gedanken aussprechen Birkf. Pfaffen-köll m.: 1. -k·l.ə Pl. Blüten der Herbstzeitlose Bergh-Blatzh. Dür-Nörvenich, Eup-Raeren, Aach-Orsb. — 2. -kl die Hälfte eines der Länge nach gespaltenen Ziegelsteines, wobei beide Hälften quadratische Kopfflächen erhalten, in der Maurerspr. Aach-Stdt. Pfaffen-könig -kø·n.ək Dür m.: Blüte der Herbstzeitlose. PfWB Pfaffen-kopf -kǫp m.: 1.a. verächtl. Geistlicher Mörs-Neuk. — b. -kp Neckn. derer von Duisb. — 2. übertr. a. gefleckter Aron, arum maculatum Mörs-Pelden. — b. Wiesenknopf, sanguisorba offic. Saarl-Differten. — c. pāfələ- Herbstzeitlose Eup-Raeren. PfWB Pfaffen-kraut Daun-Salm n.: gefleckter Aron, arum maculatum. Pfaffen-kuh -kō:, meist Pl. -kē:, –k: Bitb-Hosten, Aden-Retterath, Rheinb-GrBüllesh, Eusk-Bliesh Stdt, Köln-GrKönigsd, Bergh-Brüggen f.: Samenkapsel mit Blätterwerk u. die Blüte der Herbstzeitlose. | |