| Pfälzisches Wörterbuch | ![]() | ||
Krumm-wiese bis krüppeln (Bd. 4, Sp. 646 bis 648) | |||
Krumm-wiese, f. Krumpel, f., m. Krumpfel, f., m. krumpelig, Adj. krumpfelig, Adj. Krumpel-kuchen, m. Krummel-, m. krumpeln, schw. krumpfeln, schw. krummeln, schw. Krumpel-teig, m. Krupp, f. Kruppe, f. Krüppel, m. Kruppel, m. krüppelig, Adj. krüppeln Krüppel-wald, m. kruppen, schw. Krupper, m. Krupper, m. Kropper, m. Kruppes, m. Krüpp(e)s, m. kruppig, Adj. Krüseler, m. Krussel, f., m. Krussel-bart, m. Krussel-beere Krusselchen, n. Krussel-haar, n. krusselig, Adj. Krussel-kohl, m. Krussel-köhl, m. Krussel-kopf, m. krussel-köpfig, Adj. Krussel-kraut, n. krusseln, schw. Krusseln, Pl. Krussel-schere, f. Kruste, f. Kurste, f. krüsteln, schw. Krust(en)-augen, Pl. Krust(en)-kopf, m. Krust(en)-maul, n. krustig, Adj. kurstig, Adj. krutt-welsch, Adj. Krutzeler, m. krutzeln, schw. krozeln, schw. Krutzel-schrift, f. Krutzen krutzig Kruwwel kruwwelig Kruwwel-kopf Kruzifix, n. Kruzi-gewitter Kruzi-türken, Pl. Krysantheme (Chrysantheme), f. ksch, Interj. ks, Interj. Kuba Kübel, m., selten f. Kübel-beere, f. Kübel-berg, ON Kübel-habe, f. Kübel-hocker, m. Kübel-kalb, n. Kübel-macher, m. Kübel-mann, m. kübeln, schw. Kübel-ohr, n. Kübel-pflanze, f. Kübel-reif, m. Kübel-rütscher, m. Kübel-schisser, m. Kübel-stange, f. Kübel-süffer, m. kübel-weise, Adv. Kubik-meter, m. Kübler, m. Küche, f. Küchel Küchelchen Küchel-schnauze, f. Küchen-, f. Kuchen, m. n. Küchel(chen), m. n. Kuchen-backen, n. Kuchen-backerei, f. Küchen-bank, f. Küchen-beil, n. Kuchen-blech, n. Kuchenblech-baum, m. Kuchen-brett, n. Küchen-dampf, m. Kuchendeckel-baum, m. | 1. a. 'knittrige Falte', (die) Krump(e)l (grumbəl, grumbl), Pl. -e (-ə) [verbr., auch Don Gal Buch], (der) Krumpel [ KB-Kriegsf], (die) Krumpf(e)l (grumbfəl, grumbfl) [SO-Ecke der Pf (vgl. Linie Apfel/Appel, K. 1)], Kroumbel (groumbəl) [ KU-Gumbsw WD-Niedkch], Krombel (grombəl) [ KU-Albess IB-Rohrb], Krambel (grḁmbəl) [ KU-Etschbg Ehw HB-Kirrbg]; vgl. PfWB Kräch. In deine Hosse sin Krumple [NW-Kallstdt, verbr.]. Der Anzug macht Krumpele [ PS-Schmalbg]. Wann Krumpele im Mantel sin, hängt 'ne die Modder in de Keller [ ZW-Gr'bundb]. RA.: Die machen Krumbele 'sitzen lange zusammen' [ ZW-Gr'bundb]. — b. 'Ärger'. Der macht 'm de Krumbel enei, daß die Aue Wasser gewwe [frei nach: Pfälzer Volkszeitung v. 29. 11. 1967]. — 2. a. = PfWB Krumpelkuchen, (der) Krumbel [ Don-Tscherwk [Bd. 4, Sp. 647] Gal-Josbg]. — b. Pl. 'die unteren (krumpligen) Blätter der Tabakpflanze', Krumble [verbr. mittl. u. südl. VPf (Orte mit Tabakbau)]; vgl. PfWB Brockel1 4. — Rückbildung zu PfWB krumpeln, PfWB krumpfeln. — Südhess. III 1877; RhWB Rhein. IV 1601; LothWB Lothr. 316. 1. 'zerknittert, faltig', von Kleidern, Wäsche, selten Papier, krumb(e)lich (grumbəliχ, grumbliχ), krumpflich, kroumblich, kromblich, kramblich (-isch) [zur Verbr. s. PfWB Krumpel, PfWB Krumpfel]; vgl. PfWB verkrumpeln 1 a, PfWB krampelig. Der Anzug isch k. [NW-Deidh, verbr.]. Der Anzug leecht sich ganz k. 'zieht viele Falten' [ SP-Harths]. — 2. 'runzelig, schrumpelig'. Sei Haut is ganz k. [ LU-Neuhf]. — Südhess. III 1877; RhWB Rhein. IV 1601; LothWB Lothr. 316. 1. a. intrans. u. refl. 'knittern, faltig werden', von Kleidern, Tuchen u. dgl., krumb(e)le (grumbələ, grumblə) [verbr. WPf u. NPf mancherorts VPf, verbr. Don Gal], krombele [vereinzelt SWPf], kroumbele [ KU-Gumbsw WD-Niedkch Saal Marth], krum(p)fle [mancherorts S der südl. VPf], krummle [ LA-Roschb]; vgl. PfWB krampeln. Der Anzug krumbelt 'bekommt leicht Falten' [ KL-Lind, mancherorts], ... krumbelt sich, dass. [RO-Sippf, verbr.]. — b. trans. s. PfWB verkrumpeln 1 a, PfWB zusammenkrumpeln. — 2. von krampfhaften, von Geräusch begleiteten Zuckungen in den Gedärmen. 's krumbelt mer in de Därem [ IB-Bierb]. — Südhess. III 1877/78; RhWB Rhein. IV 1601/02. 1. 'der zusammengekratzte Teigrest', Krumbeldeeg [ Don-Schowe]; vgl. PfWB Krumpelkuchen. — 2. 'der dicke Rand des ausgezogenen Strudelteigs' [ Don-Schowe]. 1. a. 'Mensch mit mißgestalteten oder fehlenden Gliedmaßen, Körperbehinderter', Kripp(e)l (gribl, gribəl) [verbr.]; vgl. PfWB Staatskrüppel. Der isch 'n K. [LA-Gommh, verbr.], en armer K. [ KB-Biedh]. Ausdruck des Bedauerns beim Anblick eines Verunglückten: Der arem Kerl esch een K. far sei Lebdag [Bd. 4, Sp. 648] [ GH-Hatzbühl]. Im Krieg hot's veel Krippel gebb [ KU-Schmittw/O]. Drohung: Ich schlaa dich zum K.! [ Gal-Josbg]. RA.: Der halt an wie e K. am Weg, von einem inständig Bittenden [ZW-Stamb, verbr., auch Gal]. Var.: Der kann anhalde wie so e K. am Weg [ PS-Münchw, mancherorts]. — b. 'kleiner, im Wachstum zurückgebliebener Mensch, kleines, mißgestaltetes Tier', bes. von einem kleinen Hund [verbr.]; vgl. PfWB Kröpel. — c. Schimpfw. für einen frechen Jungen, einen boshaften Menschen, ein widerspenstiges Tier; vgl. PfWB Lauskrüppel. So e K.! Du K.! [verbr.]. Ein größerer Junge zu einem kleineren Jungen: Du K., du klääner! [ NW-Freinsh]. — d. vgl. PfWB Ehestandskrüppel. — 2. von Dingen. a. 'der kleine Finger', im Fingerreim: Des is der Daume, der schirrelt die Praume, der lest se uf, der traat se hääm, der klään K. freßt se all allään [ZW-Stamb]. — b. Vgl. PfWB Backofen-, PfWB Ofenkrüppel. — c. 'schwache Pflanzen', Pl. Kribbelcher [Wilde 285]. — d. α. 'spärlich blühender Traubenstock, der nur vereinzelte Beeren hervorbringt', Krippel [ WD-Ostbr]. — β. 'Traube mit spärlichen und meist kleinen Beeren', Krepel [ KU-Wolfst Kus]; vgl. PfWB Kröpel. — γ. 'kleiner Apfel, kleine Birne'. Die Kruppelcher schmacke siß [ KU-Schmittw/O]. — e. Vgl. Vogelkrüppelchen, Mauskrüppel. — Südhess. III 1879/80; RhWB Rhein. IV 1610/11; LothWB Lothr. 313; ElsWB Els. I 522.
| ||
| © 2002—2010 by Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier Home | Impressum | Kontakt | ![]() | ||