| Pfälzisches Wörterbuch | ![]() | ||
Kapaun bis Kapitalist (Bd. 4, Sp. 51 bis 53) | |||
Kapaun, m. Kapauner, m. Kappen, m. Kapelle, f. Kapellen-dach Kapellen-fenster Kapellen-tür Kapellen-türmchen kapenieren, schw. kaponieren, schw. Kaper-mortchen, n. kapern kapernellamor Kapeschang, m. kapieren, schw. Kapital, n. Kapitalist, m. kapital-mäßig, Adv. Kapital-mensch, m. Kapitän, m. Kapitel, n. kapitel-fest, Adj. kapiteln, schw. kapitulieren, schw. Kaplan, m. Kapo Kapok, (Gen.?) Kapok-matratze, f. kaponieren kapores, Adj. kapore, Adj. kapores-gehen, st. kapores-machen, st., schw. Kapotte, f. n. Kapottchen, f. n. Kapott-hut, m. n. Kapott-hütchen, m. n. Kapotthut-bändel, m. kappchen, schw. Kapp-dach Kappe, f. kappeln, schw. käppeln, schw. kappen, schw. kappen, schw. Kappen-acker, m. Kappen-busch, m. Kapp(en)-dach, m. Kapp(en)-fahrt, f. Kapp(en)-flegel, m. Kapp(en)-gestell, n. kappenieren Kappen-knopf, m. Kappen-loch, n. Kappen-macher, m. Kappen-riemen, m. Kappen-scheibe, f. Kappen-schnalle, f. Kappen-schneider, m. Kappen-schüppe, f. Kappen-stand, m. Kappen-ständer, m. Kappen-stößer Kapp(en)-zaum, m. Kappes, m. Kappes, m. kappes, Adj. Kappes-äcker, Pl. Kappes-bauer, m. Kappes-blatt, n. Kappes-bord, n. Kappes-boz, m. Kappes-bütte, f. Kappes-delle, f. Kappes-fresser, m. Kappes-garten, m. Pl. Kappes-gärten, m. Pl. Kappes-gasse, f. Kappes-gewanne, f. Kappes-grund, m. Kappes-haupt, n. Kappes-kopf, m. Kappes-kraut, n. Kappes-Laubersheim, n. Kappes-pflanze, f. Kappes-raupe, f. Kappes-samen, m. Kappes-schemel, m. Kappes-stiel, m. Kappes-stößer, m. Kappes-straße, f. Kappes-stück, n. Kappes-stutzer, m. Kappes-torschen, m. Kappes-torscht, m. Kappe-stößer Kappes-wiese, f. Kappes-wurm, m. kapriz, Adj. Kaprize, f. | [Bd. 4, Sp. 52] 1580: Solche zween cappen seindt alwegen von berißguth außgericht worden [PfWeist. 150 (IB-Bliesmg)]. a. 1587: Wan einer ein jungen hanen, dor auß man die coppen macht, ... vmb Bartholmei (24. Aug.) so groß ist, das er auff ein dreystickeltten stull fligen kan, sollen die hern zu disem malldag denselbigen nemen [PfWeist. 187 (KU-Bosb)]. a. 1646: wird dieser Cappen Jährlich bey 12 Pf gelassen [Landstl (Christmann Notizen)]. Südhess. III 1092; RhWB Rhein. IV 148; LothWB Lothr. 274; Bad. III 66. 1. a. 'kleine Kirche', Kapell (kaˈbęl) [verbr.], Kapellche [ LU-Friesh Oggh LA-Ilbh GH-Kand]. Zs.: PfWB Burg-, Friedhof(s)-, PfWB Kirchhof(s)-, PfWB Waldkapelle. SprW.: Es is kee Kapellche so alt, ma kann immer noch e Mess drin lese [ KU-Diedk WD-Niedkch]. E neii K. un e neies Wirtshaus wern am menschte besucht [ LU-Oggh LA-Wollmh]. Wo der Herrgott e K. hinbaut, baut der Deiwel gleich e Wertshaus dernäwe [ LU-Oggh Opp]. Kinderspiel: s. PfWB Berg 1. a. 1423: Do sprechent vnd wisent der perrer, die kirchengesworn vnd die gemeynde samenthafft mit orteil vnd mit recht mit eyme monde, das die gemeynde sol dyselbe cappelle gancz an buwe halten [PfWeist. 161 (FR-Bockh)]. 16. Jh.: Item die gemein soll gaben achtzehn pfund oly in die capell [PfWeist. 69 (FR-Assh)]. — b. scherzh. 'Butterfaß' im Rätsel: Was rumpelt un bumpelt in der helzne K. (beim Butterstoßen)? [ Gal-Broczk]. — 2. 'kleinere Musikergruppe', Kapell [vereinzelt]. Zs. Musikkapelle. — Aus mlat. capella; vgl. Kluge-Mitzka20 329. — Südhess. III 1093; RhWB Rhein. IV 149 ff.; LothWB Lothr. 274; ElsWB Els. I 455; Bad. III 66/67. 1. 'töten', kapeniere (kabəˈnīrə) [vereinzelt VPf Gal-Bolech Kühn Hamet 116 PfId. 71], kapeneere (kabəˈnērə) [vereinzelt WPf]; vgl. PfWB verkaponieren. Ich kennt'n grad k. [ KL-Stelzbg]. — 2. 'ruinieren, kaputtmachen' [vereinzelt]; 's Weschpenescht k. [ KL-Stelzbg]. Wer hot den Hawe do kapniert? [ LA-Edk]. — Südhess. III 1094; RhWB Rhein. IV 160; Bad. III 67. 1. 'zerkleinertes Porphyr- und Melaphyr-Gestein als Auffüllmaterial im Straßenbau u. ä.', Kapermortche [ RO-O'mosch Schmalfhf]. — 2. 'das auf den Halden der ehemaligen Quecksilberbergwerke liegende verhüttete Gestein' [ RO-O'mosch Dielkch]. — Aus lat. caput mortuum. [Bd. 4, Sp. 53] 1. wie schd., Kapital (kabiˈdāl, --) [mancherorts], (kabəˈdāl) [ KU-Schmittw/O]; tot K. 'Geld, mit dem nicht nutzbringend gearbeitet wird' [ KU-Schmittw/O]. RA.: Der schlaat K. doraus [ KL-Reichb]. — 2. scherzh. 'Kopf' in der RA.: Ich schlaan der ufs K., daß der die Zinse wackle [ KU-Brück], daß der die Zinse im Arsch wackele [ KL-Mölschb], daß der die Zinse an de Absätz erausfalle [ RO-Odh], daß dr die Zinse in de Buxeseckel (Hosentasche) falle [PfId. 71]; vgl. PfWB Kapitel 2 b. — Südhess. III 1096; RhWB Rhein. IV 151; ElsWB Els. I 456; Bad. III 67. 1. 'wer viel Geld hat', Kapitalischt [mancherorts]; vgl. PfWB Kapitalmensch. Der isch en Kapetalischt [ LA-Gommh]. — 2. 'wer die Not anderer ausnützt' [ WD-Niedkch]. — Südhess. III 1096/97; Bad. III 67.
| ||
| © 2002—2010 by Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier Home | Impressum | Kontakt | ![]() | ||