| Pfälzisches Wörterbuch | ![]() | ||
Stacksler bis Stadt-besen (Bd. 6, Sp. 395 bis 397) | |||
Stacksler, m. Stadel Staden, m. Staden-huppser, m. Stadt, f. Stadt+-armer, m. Stadt-arsch, m. Stadt-bahn, f. Stadt-bahnhof, m. Stadt-base, f. Stadt-besen, m. Stadt-besuch, m. Stadt-bote, m. Stadt-brigand, m. Stadt-brille, f. Stadt-bube, m. Stadt-chronik, f. Stadt-dame, f. Stadt-diener, m. Städter, m. Städter-bube, m. Städter-furz, m. Städterin, f. Städter-kind, n. Städter-kores, n. Städter-kost, f. Städter-pflanze, f. Städter-puppe, f. Städter-schisser, m. Städter-spruch, m. Städter-tracht, f. Stadt-frack, m. Stadt-fratz, m. Stadt-frau, f. Stadt-fraubase, f. Stadt-geld, n. Stadt-geschmeiß, n. Stadt-gespräch, n. Stadt-gesteck, n. Stadt-graben, m. Stadt-hähnchen, n. Stadt-hand, f. Stadt-haus, n. Stadt-heimbürger, m. Stadt-herr, m. Stadt-huppser, m. Stadt-hure, f. städtisch, Adj. Stadt-jugend, f. Stadt-kasse, f. Stadt-kind, n. Stadt-kirche, f. Stadt-klatsche, f. Stadt-kniff, m. Stadt-leute, Pl. Stadtleute-futter, n. Stadt+-leutnant, m. Stadt-luft, f. Stadt-lumpenkores, n. Stadt-lumpenzeug, n. Stadt-madam, f. Stadt-mädchen, n. Stadt-mamsell, f. Stadt-mann, m. Stadt-mauer, f. Stadtmauer-gasse, f. Stadtmauer-geld, n. Stadt-maus, f. Stadt-mensch, n. Stadt-mode, f. Stadt-mühle, f. Stadt-musikant, m. Stadt-panz, m. Stadt-pfad, m. Stadt-pfarrer, m. Stadt-pflanze, f. Stadt-plätsche, f. Stadt-pritsche, f. Stadt-puppe, f. Stadt-rat, m. Stadt-rätsche, f. Stadtrats-lippen, Pl. Stadt-sau, f. Stadt-schickse, f. Stadt-schisser, m. Stadt-schnatze, f. Stadt-schreiber, m. Stadt-schule, f. Stadt-soldat, m. Stadt-sprinze, f. Stadt-spruch, m. Stadt-straße, f. Stadt-tor, n. Stadt-uhr, f. Stadt-verweis, m. Stadt-viertel, n. Stadt-waage, f. Stadt-wackes, m. Stadt-wald, m. Stadt-wappen, n. | 1. 'Ufer eines Flusses, Bachdamm', Stade (dādə) [ NW-Geinsh LA-Venn], Stare (dārə) [ PS-Fischb]; vgl. PfWB Ufer 1; Zs.: PfWB Bachstaden, PfWB Gestade. a. 1250: an deme stade [Corpus I, S. 24 Nr. 13 (Zweibr)]. a. 1250: viij morgen an deme staide [Corpus I, S. 24 f. (FR-Lambsh)]. 14. Jh.?: So sol man das wasser laßen gen bit vor das dorff herabe in sinen rechten staden [PfWeist. I 237 (NW-Deidh)]. a. 1421: denselben stadenn herab biß vff die gemeine anwende, biß heraber in Mutzgartten, da hat mein herr von Leiningen ein felt, vff dieselbe anwende; von der anwende ahn, als den staden ab, biß ghen Schmitz Mings gartten [PfWeist. I S. 134 (IB-Blieskst)]. a. 1483: vff oder ahn den borden vndt staden des Wassers [Molitor 89]. a. 1530: vnd die bach, als weit dieselb in irem rechtten staden gett [PfWeist. I 34 (RO-Als)]. a. 1553: sonst bleibt ein jeder fischer mit dem leygeschirr, reusen und andern an seinem staden [ABlieskst 61]. a. 1576: Verpachtet ist ein Stück Bach, das oben an der Forstwiese beginnt und mit beiden Staden hinabreicht bis an die Speck an Eschingen [HornbSchR Bl. 66]. a. 1600: alsdann strack die Lauter hinüber uf den andern staden [Vellmann Wolfst]. a. 1724: hie hat einen Staden die Mondat [SpeyHochst. 811]. a. 1741: den diesseitigen Staaden an der Bach zu Riedelberg [HanLicht. Nr. 23]. a. 1738: Als viel die West Lauther betrifft, so ist anforderist zu bemerken, daß diese Bach, so eben [Bd. 6, Sp. 396] nicht gar stark, die Grenzen der Gemeinschaft Falckenburg und Markgräflich Badischen Territorii scheidet, mithin diesseits der Staden Pfalz-Zweibrücken und Leiningen gemeinschaftlich und jenseits badisch ist [SSp Bestand Zweibr I Nr. 424 Bl. 4]. — 2. 'Graben im Kammertwingert, Vertiefung', Stode (dōdə) [BZ-Schweig (Scharff 168)]. — 3. 'grasiger Abhang, Rain, Grasland am Bach', Stade [BZ-Schweighf Bergz (PfId. 135)], Staare [Thielen 106]; vgl. PfWB Abhang, PfWB Ufer 2; Syn. s. PfWB Rech 1. — 4. 'kleine hölzerne Mulde, in der der Metzger Wurst und Fleisch zur Kundschaft trägt', Stade, Stare [ KU-Wolfst]; vgl. PfWB Narte 1. — 5. FlN. a. 1560: ein garten am Staden gelegen [KSchArch. Bl. 20]. a. 1791: auf dem Stadten [Zweibr I 1241 Bl. 5 (KU-Rammb)]. — Mhd. stade 'Gestade, Ufer' ( Lexer Lexer II 1127). — RhWB Rhein. VIII 490/91; LothWB Lothr. 491; ElsWB Els. II 574; Hess.-Nass. III 721; Kluge-Seebold22 693; DWB DWb. X, II,1 415/16 Stad, Stade, Staden; Ramge HFA K. 85. [Bd. 6, Sp. 397] G'sinn (Gesinde) ufm Land muß schwerer schaffe wie in der St. [ ZW-Battw]. Die Bauremäd solle sich so trahe wie's uf's Land paßt und nit wie fer die St. [ ZW-Battw]. Ich wuhn alleweil bei meim Onkel in der Schdadt [Buffington-Barba Penns 28]. Sis epper fremm im Städtel 'Ein Fremder ist in der Stadt' [Danner Penns 136]. Hoschde d'r schunn eene ausgesieh in de Stadt? [Müller Lottche 9]. RA.: 'n anner Städtche, 'n anner Mädche [Fogel Prov. Penns Nr. 1926]. VR.: Wann die Soldate dorch die St. marschiere, effnen die Mädcher Fenschder un aach Tiere (Türen) [ FR-Tiefth]. Einen weiteren VR. s. PfWB Beeden. Ortsneckerei für PS-Burgalb (ehedem bekannt durch Besenbinderei): Boralwe is e schääni St., wo mer sich kann ernähre. Do werd vun dere War gemacht, wo mer mit kann kehre [Umg. von PS-Burgalb]. Berufsneckereien: Was hemmer dann fer'n Metzger / in unsre alde St. / de Metzger esch 'n Galchestrick / an jeder Worscht do fehlt e Stick [ LA-Hainf]; weitere Neckereien: s. PfWB davor 1, PfWB Kanzel 1, PfWB Lehrer, PfWB Näherin, PfWB Schneider 1, PfWB Schuster 1, PfWB Wagner. a. 1306: die sie von alter in vnser stat zu Lutern hant gehabet [OttbgUrkb. 270 (Kaislt)]. a. 1307: Sie sollent auch gen an alle die stat, do des probistes vnd des conuentes von Lutern swin hiene gent vffe den walde [HStArch. I Rheinpfalz-Urkunde 1407 (Kaislt)]. — Mhd. stat 'Ort, Stelle; Ortschaft, Stadt' ( Lexer Lexer II 1144). — RhWB Rhein. VIII 492 ff.; LothWB Lothr. 491. 1. 'stadtbekannte Klatschbase', -besen [Klein Prov. 166 Journ. 4/1787 216]; vgl. PfWB Dorfbesen; Syn. s. PfWB Quatschmaul. — 2. 'eine Frau, die den Männern nachläuft' [Pirmas]; Syn. s. PfWB Hure 1 a. — RhWB Rhein. VIII 494 Stadtbesem; ElsWB Els. II 98; DWB DWb. X, II,1 442. —
| ||
| © 2002—2010 by Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier Home | Impressum | Kontakt | ![]() | ||