| Pfälzisches Wörterbuch | ![]() | ||
Grutz bis Grutz-frucht (Bd. 3, Sp. 492 bis 494) | |||
Grutz, m., f. m. Grutzen, m., f. m. Grütz(en), m., f. m. Grütze, f. grutzelig, Adj. Grützeln, Pl. grutzeln, schw. Grutzen Grützen grutzen, schw. grotzen, schw. Grutz(en)-blätter, Pl. Grutz(en)-kopf, m. Grutzer, m. Grutz-frucht, f. Grutzich, n. Grützich, n. grutzig, Adj. Grutz-kopf Grutzler Grütz-loch, n. Grutz-mühle, f. Gruwel-beere Gruwwel Gruwwel-kopf gs gsch Guan guanisieren, schw. Guano, m. Guano-sack, m. Guck, m. f. Gucke, m. f. Guck-auge, n. Guck-durch-den-zaun, (Gen. Gucke Gucke, f. Guck-ei, n. Gückel, m. Guckel, n. Guckelchen, n. Guckeler, m. Gückel-hahn, m. Guckel-, m. gückeln, schw. gucken, schw. Gucken-bühl, m. Guckens, n. Gucker Guckerlein, n. gückern, schw. Guckert, m. Guckes, m. Gückes, m. Guck-fenster, n. Guck-insland, m. Guck-kasten, m. Gückler, m. Guck-loch, n. Guck-mich-an, n. Gucksel-loch, n. gückseln, schw. Gudens-berg, m. Gufe Gufen-büchse Gugel-fuhre, f. Gugel-fuhrerei, f. Gugel-hupf, m. Gugel-zipf, m. Guguck gugucks Gugucks, m. Gugummer gui Guillotine, f. Gukert, m. Gükes, m. gulardisch, Adj. Gulasch, m., n. Gulasch-kanone, f. Gulch-rabe Gülden, m. Gulden, m. gülden, Adj. gulden, Adj. Gülden-acker, m. Gulden-acker, m. Gülden-birne, f. Gülden-gasse, f. Gülden-gewanne, f. gülden-groß, Adj. Gülden-kraut Gulle, f. Güllen-bach, m. gullern, schw. Gullianer, m. Gullux, f. Gully, m. gult-bar, Adj. Gülte, f. | 1. 'Kerngehäuse des Obstes; Überrest des gegessenen Kernobstes; Traubentrester', (der) Grutz (gruds) [KU-Albess Dietschw Frohnhf Dunzw IB-Eschring Ballw/Weckling BZ-Stein], (der) Grotz (grods) [ KU-Blaub Breitb Dennw/Frohnb IB-Heckdh], (grouds) [ WD-Niedkch], Pl. Gritz (grids) [ KU-Albess HB-Höch IB-Bebh], Pl. Gritze [lothr. SWPf], (der) Grutze (grudsə) [verbr., PfId. 82 Lambert Penns 73 Don-Schowe Torscha Lowrin verbr. Gal], (der) Grotze (grodsə) [verbr. NPf vereinzelt WPf, PfId. 81], (der) Gritze (gridsə) [ IB-Bliesmg/Bolch Don-Lenauh], (groudsə) [Ingb]. Syn.: PfWB Ausbutz, PfWB Butz2 1 1 a, PfWB Butzicht 1, PfWB Grutzich 1. Zs.: Apfel-, PfWB Birnengrutzen. RA.: Er hot e Grutze im Hals, weil er husten muß [ KB-Kriegsf]. Wann d'r nor de Krotze im Hals sticke bleiwe deet!, [Bd. 3, Sp. 493] Verwünschung [Hebel 34]. Geh los, mit dir will ich kään Appel esse, du loscht eem doch nix wie die Schal un de Grotze iwwrich [um Land]. Bei uns werd de Grutze mitgess 'wird alles aufgegessen' [ KB-Bischh]. — 2. 'grob gemahlenes Mehl, Schrotmehl', Gritz, Pl. Gritze [ KU-Kaulb, vereinzelt]; vgl. PfWB Grieß 1. — 3. 'der von der Rübe abgeschnittene Blätterschopf', Grutze [mancherorts], Grotze [SP-Dudhf Kühn Hamet 123], Gritz [ KU-Albess]; vgl. PfWB Grutzich 2. Zs. PfWB Rübengrutzen. — 4. a. 'Kopf', scherzh., verächtl., Grutze [verbr. WPf LA-Mart GH-Kand], Gritz [mancherorts nördl. VPf]; an de Grutze haue [Pirmas]; vgl. PfWB Grutzenkopf. Ich mach d'r de Grutze runner, Drohung [ PS-Burgalb]. RA.: Er stellt die Grutz wie en Gansert, vom Prahlhans [ FR-Bobh]. — b. 'Gurgel, Kehlkopf', scherzh., (die) Grutz [ FR-Bobh SP-Ottstdt GH-Schwegh], (der) Grutze [KU-Blaub LU-Opp Limbghf Böhl NW-Kallstdt Frankeck LA-Gommh Bornh verbr. Gal Buch-Illisch]; vgl. PfWB Gorz. Zs.: Adams-, PfWB Schnapsgrutzen. Er hot sich die Grutz abg'schnirre, vom Selbstmörder [ LU-Altr]. Ich nemm dich am Grutze [ LU-Opp Böhl NW-Frankeck LA-Gommh], an der Grutz [ SP-Ottstdt]. RA.: Er hat sich de Krotze abgesoff [Sunndag 14.9.1958]. (Sie) stecken im Schlamassel drin bis an de Krutze un ans Kinn [Münch Weltgesch. 158]. — 5. 'etwas Kleines, Verkümmertes'. a. 'verkrüppelte Baumfrucht', Grutze [Hombg KL-Einsdhf FR-Albsh NW-Erph Land Wilde 285]. — b. von schlechten Zähnen. Er hot nor noch e paar schlechde Grutze im Maul [ LU-Alsh]. — c. 'Materialrest'. Ich will das Gritzel Hanf heit noch abbringe 'zu Ende spinnen' [ BZ-Dernb]. — d. 'Rest vom Docht der ausgebrannten Kerze', Grutze [ RO-Messbhf]; vgl. PfWB Butz2 9 a. — e. 'kleines Besitztum', Gretz [ KU-Bedb RO-O'mosch KB-Gauh]; vgl. PfWB Gerste 2; de ganze G. versaufe [ LA-Gommh]. Er kriet de ganze G. versteigt (versteigert) [ KU-Bedb, Pirmas]. — f. 'Plunder, wertloses Zeug', Gretz [ KU-Patb RO-Ruppeck KL-O'arnb KB-Bubh Gauh LU-Altr Böhl Edigh]; vgl. PfWB Gruß2 3. — 6. 'kleiner Mensch', scherzh., verächtl. a. 'kleiner Bube', Grutz [lothr. SWPf (Nachlaß Keiper)], Grutze [verbr.], Grotze [Schandein Bav. IV/2, 261]; vgl. PfWB Butz2 b. So'n klääner Krutze [Wilde 8]; kleene Schuhcher for den Krutze [Ott 28]. Zs. PfWB Hundsgrutz. — b. 'alter Mann von kleinem Wuchs'; alder Grotze [ ZW-Battw]. — Südhess. II 1502, 1503/04; RhWB Rhein. II 1471 ff., IX 1271; LothWB Lothr. 219; ElsWB Els. I 287; Bad. II 489. 1. 'Verstand', Gritz (grids) [KU-Erdb RO-Messbhf KL-Katzw KB-Kriegsf NW-Wachh Klein Prov. 166], Gritze (Pl.) [ KU-Wolfst Obw/Tiefb RO-Rehborn LU-Alsh Lu'haf]. Er hot G. im Kopp [verbr.]. Zum Barjemaanschter (Bürgermeister) wählt mr nore gemaanerhand [Bd. 3, Sp. 494] 'gewöhnlich' e Mann mit G. [Kühn Schnitze II 32]. — 2. 'dünkelhafte Gesinnung', Gritz [ KU-Neunkch NW-Geinsh], Gritz (Pl.) [ RO-Münchw KL-Morlt KB-Stett]. Syn. s. PfWB Hochmut. Der Hochmitige hot Gritz im Kopp so dick wie e Appel [ BZ-Stein]. — Südhess. II 1503; RhWB Rhein. II 1477; LothWB Lothr. 217; ElsWB Els. I 287; Bad. II 489. 1. 'kleine Stücke schneiden', grutzele (grudsələ) [ NW-Frankeck]. — 2. = PfWB grutzen 2 a; Riwe g. [ ZW-Battw FR-Albsh]. — Südhess. II 1503; RhWB Rhein. II 1476. 1. a. 'ungeschickt, uneben schneiden', grutze (grudsə) [KU-A'glan verbr. NPf BZ-Dernb verbr. Gal]. Zs.: PfWB ver-, PfWB herum-, PfWB heruntergrutzen. Wer hot dann an dem Brot gegrutzt? [ Gal-Dornf]. — b. 'schlecht, flüchtig arbeiten' [ PS-W'fischb LU-Neuhf Fußgh BZ-Dernb GH-Nd'lustdt]; vgl. PfWB Grutzer 2. — 2. Riwe grutze (grotze). a. 'den Blätterschopf der geernteten Rüben abschneiden', grutze [verbr., auch Gal], grotze [SOPf (Nachlaß Heeger)], krotze [Wilde 143]. Zs. PfWB abgrutzen 1. a. 1530: 34 tag ruben vßzumachen vnd zu grotzen [GgHospR]. — b. 'Rüben für das Vieh im Grutzer 1 a zerkleinern', grutze [ KU-Dietschw HB-Sandd Kirrbg]. — Südhess. II 1504; RhWB Rhein. II 1476; Bad. II 489. 1. a. 'Rübenmühle', Grutzer (grudsər) [verbr. WPf GH-Nd'lustdt], Grotzer (grodsər) [ KB-Kriegsf]; vgl. PfWB grutzen 2 b, PfWB Grutzmühle. Zs.: PfWB Dickwurzel-, PfWB Rüben-, PfWB Rummelngrutzer. — b. 'Obstmühle in der Obstkelterei', Grutzer [ KU-Bedb Brück]. — 2. 'Stümper, der nichts fertigbringt', Grutzer [RO-Sippf]; vgl. PfWB grutzen 1 b. — Südhess. II 1504/05; Rhein. II 1476 Z. 44.
| ||
| © 2002—2010 by Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier Home | Impressum | Kontakt | ![]() | ||