| Pfälzisches Wörterbuch | ![]() | ||
Tummel-horn bis Tümmel-wetter (Bd. 2, Sp. 605 bis 607) | |||
Tummel-horn, n. tummelig, Adj. Tummel-karch, m. Tümmel-karch, m. Tümmel-karren, m. Tummel-kasten, m. tummeln, schw. tümmeln, schw. tummeln, schw. Tümmel-regen, m. Tümmel-rollen, n. Tummel-schubkarch, m. Tummel-wagen, m. Tümmel-wetter, n. Dumm(en)-schule, f. Dummer Dummerich, m. Dummer-jan, m. Tümmer-loch Dummes, m. dumm-fromm, Adj. Dumm-futte, f. Dumm-hammel, m. Dummheit, f. Dummian, m. Dumm-kalb, n. Dumm-koller, m. Dumm-kopf, m. dumm-kopfig, Adj. dumm-köpfig, Adj. Dumm-pappeler, m. Dumm-quatscher, m. Dumm-schädel, m. Dumm-schule Dumm-schwattler, m. Dumm-schwätzer, m. Dumm-stiefel, m. dumm-tappig, Adj. Tump Tümpel, m. Tumpel, m. Tump(en), m. Tumpel-hecke, f. Tümpel-hecke, f. Tumpel-loch, n. Tumpen dumpf, Adj. Dum-pfaff dumpfig, Adj. Dum-schüssel Dum-torn Tumult, m. Dun Tun tun, st., selten schw. tünchen Tüncher, m. Tüncher-anzug, m. Tüncher-eimer, m. Tüncher-farbe, f. Tüncher-kittel, m. Tüncher-kutte, f. tünchern, schw. tünchen, schw. Tüncher(s)-pinsel, m. Tüncher(s)-schurz, m. Düne Tuner Tunerin tunerisch Dunessel Dung, m. Dünge-kalk, m. Dünge-mittel, n. düngen, schw. düngern, schw. Dünger, m. Dünger-eimer, m. Dünger-grube, f. Dünger-maschine, f. düngern Dünger-sack, m. Dünger-schüssel, f. Dung-feld, n. Dung-gabel, f. Dung-gasse, f. Dung-kaule, f. Dung-sack, m. Düngung, f. Tun-ich, m. Tu-nicht-gut, m. Tunig-tübig, m. Tünik, f. Tunik, f. tunisch Tunke, f. dunkel, Adj. Dunkel, n. Dünkel, m. Tünkel | 1. 'betäubt, schwindlig', vgl. PfWB taumelig, PfWB turmelig, PfWB dumm 3. Ich sein ganz dummelich (duməliχ) [KU-Wolfst Schmittw/O ZW-Gr'bundb RO-Messbhf KB-Dannfs Germh Kühn Hamet 104]. Dummlich vun de dausend Sache sehnt mer endlich sich noh Ruh [Müller Luscht un Lewe 79]. — 2. 'schläfrig', dummlich [Rockhs]. — Abl. aus Tummel1. — Südhess. I 1817/18; RhWB Rhein. I 1559 dümmelig, VIII 1442 tümmelig; ElsWB Els. II 684 tummlich. 1. sich t., 'sich beeilen', sich dummele (dum(ə)lə, zu (ə) vgl. PfWB dengeln) [fast allg., auch Penns Don Gal Buch Rußl], tummele [ ZW-Battw LU-Altr], dommele [ KU-Altkch HB-Kirrbg O'bexb IB-Aßw Ingb Don-Hatzfeld [Bd. 2, Sp. 2. 'sich müde machen beim Spiel oder bei der Arbeit' in den Zs. PfWB ab-, PfWB herumtummeln. — Zu mhd. tumeln, der Nebenform von tūmeln 'taumeln'; dieses mit 1 — Infix zu mhd. tūmen, ahd. tūmōn 'sich drehen', s. Kluge-Mitzka20 taumeln, tummeln. — Südhess. I 1818; RhWB Rhein. VIII 1439/40; Saarbr. 53; LothWB Lothr. 111; ElsWB Els. II 684; Bad. I 591. 1. = PfWB donnern. a. vom Schall nach dem Blitzschlag, dimm(e)le (dim(ə)lə, zu (e) vgl. PfWB dengeln, K. 87) [WPf NPf verbr. VPf (ohne SO-Ecke, s. u.) Lambert Penns 41 Don Gal Buch Rußl], demele (demələ) [ KU-Langb Wahnwg Krottb Frohnhf RO-Lohnsf], däimele (dęimələ) [ KU-Breitb], dumm(e)le (dum(ə)lə) [Frankth LU-Mundh NW-Forst], (dumlə) [SO-Ecke der VPf bis zur Linie GH-O'lustdt — LA-Offb — GH-Minf — BZ-Schweig]. Das Wort wird mehr und mehr von jüngerem dunnere (s. PfWB donnern) verdrängt, das schon um 1930 in der VPf (außer der SO-Ecke) vorherrschte. Es dimmelt fescht 'sehr' [PS-Erfw, verbr.]. Mer krieje e Gewirrer, uf'm Roßberich dimmelt's schun [ KU-Schmittw/O]. RA.: Er macht e Buckel wie e Katz, wann's dummelt [ GH-Vollmw], e Gesicht wie e Kader, wann's dimmelt [verbr. Don Gal Buch], wie e Gans, wann's dimmelt [ ZW-Gr'bundb Battw], wie Schäf 'Schafe', ... [PfId. 173 (WPf)]. Dem steigt de Kamm wie'm Hahn, wann's blitzt un dimmelt [ BZ-Dierb]. WR.: Wann's morjens dimmelt, dimmelt's de ganze Dag [ NW-Frankeck]. Wann's dimmelt iwwer de kahle Wald, dann soll verschrecke jung un alt [ KU-Bedb, WD-Niedkch]. Dummelt's iwwer de darre 'dürren' Wald, sellen trauere jung un alt [ GH-Vollmw]. Wann's dimmelt iwwer de kahle Wald, do kann sich freie jung un alt [ KU-Adb Kaulb], durch de hohle Wald, werd's noch emol sechs Woche kalt [Kaislt]. Wann's dummelt iwwer Dolle (?), gibt's alle volle 'volle Weinfässer' [ LA-Herxhwey]. — b. vom fernen Kanonendonner [Kus]. — 2. übertr. a. 'schnell laufen'. Er dimmelt [ KU-Ulm]. Mer sein schnell gedimmelt [ KU-Schmittw/O]. [Bd. 2, Sp. 607] Zs. PfWB heruntertümmeln. — b. 'prügeln'; eene dimmele [ NW-Haßl Spey]. Syn. s. PfWB verhauen. — Verbalbildung (mit und ohne Umlaut) zu mhd. tumel 'betäubender Schall'; vgl. auch mhd. tumelen (subst. Inf.) 'Lärm, Getöse'. — Südhess. I 1527 dimmeln, 1818 dummeln; RhWB Rhein. I 1361 dimmeln; Saarbr. 47; LothWB Lothr. 89; ElsWB Els. II 684; Bad. I 590/91.
| ||
| © 2002—2010 by Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier Home | Impressum | Kontakt | ![]() | ||