| Pfälzisches Wörterbuch | ![]() | ||
Frack bis Fraktur (Bd. 2, Sp. 1560 bis 1563) | |||
Frack, m. fracken, schw. Frack-rock, m. Frack-schöße, Pl. Frage, f. Frägelns, n. fragen, schw. Fragens, n. Fragerei, f. Frage-zeichen, n. Fraktur, f. Francais frank, Adj. Franke, m. Frankel-bach, ON Franken, Pl. Franken-delle, f. Franken-eck, ON Franken-riesling, m. Franken-rübe, f. Franken-schnauzer, m. Franken-see, m. Franken-stein, ON Franken-straße, FlN Franken-stück, n. Franken-thal, ON Franken-traube, f. Franken-vieh, n. Franken-wald, m. Franken-weide Frank-furt _Frank-furt, ON frankieren, schw. fränkisch, Adj. Frank-reich, n. Frank-rübe Frank-weide, f. Frank-weiler, ON fra(n)schema(n), Adv. Franse, f. Fra(n)see, m. Fransel, f. franselig, Adj. franseln, schw. fransen Franz, m. Fränz Franz-branntwein, m. Fränzi Franziska, f. Franz-Jakob Franz-Josef franz-leinen, Adj. Franz-mann, m. Franzose, m. Franzosen-acker, m. Franzosen-bart, m. Franzosen-berg, m. Franzosen-blume, f. Franzosen-eck, n. Franzosen-fresser, m. Franzosen-freund, m. Franzosen-grab, n. Franzosen-hure, f. Franzosen-kopf, m. Franzosen-krankheit, f. Franzosen-kraut, n. Franzosen-liebchen, n. Franzosen-mensch, n. Franzosen-schlüssel, m. Franzosen-stengel, m. Franzosen-suppe, f. Franzosen-tal, n. Franzosen-unkraut, n. Franzosen-zeit, f. Französin, f. französisch, Adj. Franz-Peter fräschlich Fräs-dreck, m. fräsen, schw. Fräser, m. Fräs-hobel, m. Fräs-maschine, f. Fraß, m. fraß fräßenig, Adj. fräßig, Adj. Fratz, m. fratz, Adj. Fratze, f. Fratzen-gesicht, n. Fratzen-gezeug, n. Fratzen-heinrich, m. Fratzen-könig, m. Fratzen-macher, m. Fratzen-michel, m. Fratzen-schneider, m. Fratz-hans, m. fratzig, Adj. Fratz-näsel, n. | 1. a. 'langer Männerrock', bes. 'Rock mit langen Schößen', Frack (frag) [verbr.], (frḁg) [ WD-Niedkch]; vgl. PfWB Frackrock, PfWB Schwenker, PfWB Senkel. Zs. PfWB Bampel-, PfWB Geh-, Hochzeit-, PfWB Kellner-, PfWB Kirchen-, PfWB Schwalben-, PfWB Spatzenfrack. Er hot en F. an wie en Kellner [ BZ-Dernb]; e F. met Olichkuchelappe [ KU-Bechb]. Friher hän die Männer e blooer F. getrache, wu bis an die Knie gange isch [ BZ-Böllbn]. — b. 'Männerrock überhaupt' [ KU-Wahnwg IB-Reinh Bliesmg/Bolch ZW-O'aub KB-Kerzh NW-Deidh Niedkch Friedh]. Dim. [Bd. 2, Sp. 1561] Fräckel 'Rock der kleinen Buben' [ ZW-Bottb]. Du hosch e schän Fräckel an [ NW-Neidfs, PS-O'simt]. RA.: Den krieg ich am Frack, um ihn zu hauen [NW-Niedkch, verbr.]. Sie hängt'm am F. 'Sie läuft ihm nach' [GH-Nd'lustdt, verbr.]. Du kannscht mer de F. nufritsche, abgewandeltes Götzzitat [ LA-Nußd]. Dem muß mer de F. ausstääwe 'verprügeln' [BZ-Albw, verbr.], de F. ('s Fräckelche) auskloppe [KU-Brück, verbr.], de Frack verschlache [NW-Mußb, verbr.], de F. verhaue [ KL-Fockbg/Limb PS-O'simt], de F. verdresche [ KB-Gauh]. Er kriet de F. gewäsch [ ZW-Bottb], de F. gebichelt [PS-W'fischb, verbr.]. Ich hab kän Roder mehr im F. 'keinen roten Pfennig in der Tasche' [ PS-Winz]. SprW.: Stehkraa (Stehkragen), leere Maa (Magen), lange F., nix im Sack [ Don-Gottlob]. Volksgl.: Wann en Kind ebber 'jemandem' nohgenamt werd, muß sell em (Kind) en F. kaafe [Fogel Beliefs Penns Nr. 78]. KR.: Ich ben e Franzous, häb roure Hous un en blooe F. un kän Geld em Sack [ LA-Nd'hochstdt]. — 2. a. 'Frauenrock' [verbr. Penns (PSA 83)], Fräckel [verbr. LU]. Sie hot heit ihr korzes Fräckel an [ LU-Opp]. Volksgl.: Wann eme Weibsmensch der Frack hinne nufgedreht 'hochgeschlagen' is, hot sie en Boo 'Liebhaber' [Fogel Beliefs Penns Nr. 174]; vgl. PfWB Geld. — b. scherzh. von Kleidung überhaupt [verbr.]. Die hot awwer en Frack an! [ LU-Alsh, ZW-Gr'bundb]. — 3. a. von den abstehenden Schalen der Pellkartoffeln. Bei uns gebt's heit Krumbeere mit Frack [ GH-Rh'zab]. — b. Schimpfw., Frack [ KU-Schmittw/O]. Zs. PfWB Pussier-, PfWB Matzel-, PfWB Spitz-, PfWB Stadt-, PfWB Zottelfrack. — Südhess. II 918/19; RhWB Rhein. II 717; ElsWB Els. I 179; Bad. II 215. 1. wie schd., Froo (frō) [WPf NPf nördl. VPf verbr. Don Gal Buch], (frōu) [KL-Lind (ält. Gener.)], Frooch (frōx) [Südteil der mittl. VPf (Bertram § 208) südl. VPf Pirmas], Froog (frōg) [Nordteil der mittl. VPf], Fraach [Pirmas (jüngere Gener.)]. Zs. PfWB An-, PfWB Nach-, PfWB Umfrage. Das is e schweri (e leichdi, e dummi) Froo [Kaislt, verbr.]. Was e Froog!, von einer seltsamen Frage [LU-Friesh, verbr.]. Des isch noch die Frooch 'ist zweifelhaft' [LA-Gommh, verbr.]. Des is noch e großi F. [ NW-Freinsh]. Sell isch e anneri F. [ZW-Battw, verbr.]. Das is käin [Bd. 2, Sp. 1562] F. 'ist selbstverständlich' [KU-Schmittw/O, verbr.]. — 2. a. die Froo im Kadism [ KB-Kriegsf]. Zs. PfWB Katechismusfrage. Mer hun zwoo Frooe uf (zum Lernen) [ KU-Schmittw/O]. — b. e Frächl beim Schafkopfspiel [ BZ-Dierb]; vgl. PfWB Frägelns. — Südhess. II 919; RhWB Rhein. II 719/20; LothWB Lothr. 175; ElsWB Els. I 178; Bad. II 215/16. ![]() [Bd. 2, Sp. 1563] schuldigen [LA-Edh (alte Gener.)]. SprW.: Wer lang froogt, geht lang err [LU-Friesh, verbr.]. 's Frooe koscht jo nix [KU-Schmittw/O, verbr.]. Narre un Kinner frooen veel [KB-Bischh, verbr.]. VR. s. PfWB Dienstag, Dornfeld, PfWB Schorenkopf. — F. (zur Erhaltung bzw. zum Wegfall des Gutturallautes vgl. K. 138): Präs. Sing. 1 froo (NWPf: frooe), frooch, froog; 2 frooscht, froochscht, froogscht; 3 froot, froocht, froogt; Pl. 1 - 3 froo(e)n (westl. WPf: frooe), froochen, froogen. Imp. froo! frooch! froog! Part. Perf. gefroot, gefroocht, gefroogt. Der Vokal in 2. und 3. Sing. lautet auch -ē-: freegscht, freegt [Krell 68], freescht [ RO-Altbbg]. a. 1324: do wart vor mir gefreget vnd geheischen ein ortdeil zu sprechen [OttbgUrkb. 342]. — Südhess. II 919 ff.; RhWB Rhein. II 720 ff.; LothWB Lothr. 175; ElsWB Els. I 179; Bad. II 216.
| ||
| © 2002—2010 by Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier Home | Impressum | Kontakt | ![]() | ||