| Pfälzisches Wörterbuch | ![]() | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
bilam bis Bildung (Bd. 1, Sp. 904 bis 905) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
bilam Bilanz, f. Pilatus, m. Bild, n. Bild-acker, m. bilden, schw., st. Bilder-bibel Bilder-bogen Bilder-buch Bilder-narr Bilder-rahmen bildigen, schw. bild-schön, Adj. Bild-stock, m. Bildung, f. Bild-wiese, f. Pilger, m. Pilger-büschel, n. Pilger-georg, m. Pilger-haus, n. pilgern, schw. Pilger-pfad, m. Pilger-stab, m. Pilger-wald, m. Pilger-zug, m. billa Billard, n. Billard-kugel, f. Pillchen bille Bille, f. Pille, f. Bill-eisen, n. billen, schw. billen pillen Billen-böbchen, n. Pillen-dreher, m. Pillen-ei Pillen-mehl, n. Biller, Pl. billern, schw. billern, schw. Billett, n. Billett-knapper, m. Billett-knäpper, m. Billett-knipser, m. Billett-pfetzer, m. Billett-zwicker, m. Bill-hammel, m. billig, Adj. Billig-heim, ON Pilmen Pilse, f. Bilsen-kraut, n. Pilsen-pfraume, f. Pilsen-trauben, Pl. Pilwe Pilz, m. Pilz-vergiftung, f. bim bim-bam Bimbam, m. Bimbam-bähnlein, n. bimbam-bayrisch, Adj. bimbam-bolisch, Adj. Bim-beere, f. Bimbel Bimbes Bimblablombla-berg, m. Bimbo, m. bimmeln Bimmer Bimpel, m. Bimpel-bähnchen, n. bimpeln, schw. bimpeln, schw. Pimper-liese, f. Pimper-nell, m. Pimper-nuß, f. Pimpernuß-augen, Pl. Pimpernuß-öhrchen, n. Bims Bims, n., m. Bimbes, n., m. Bims pimselig bimsen, schw. pimsen Pimser Bims-stein, m. bin Binätsch Binchen Bind-achse, f. Bind-band, n. Binde, f. Binde binden, st. Binden-verderber, m. | 1. 'Abbildung'. a. 'Bildstock'. RA.: Dastehen oder aussehen wie e Bild vun Remlinge (Wallfahrtsort in Lothringen) [Kaislt]. Du siehscht aus wie 's Bildche vun Remlinge, wo die Micke verschiß hen, von einem, der schlecht aussieht, vielleicht nicht ganz sauber ist im Gesicht und müde [ebd.]. a. 1430: an der wegscheiden by dem bilde [Weistum im StArch. von NW-Deidh]. a. 1463: eyn garten gelegen an der oberporten gein dem bylde [SSp., Gültbuch von ZW-Hornb]. a. 1601: biß hinab bey das bill [Weistum von KL-Morlt]. — b. 'gemaltes oder gezeichnetes Bild, Photographie' [allg.]; ein kleines Bild, bes. Photo, ist e Bildche, e Bildl. RA.: Finger vun de Bilder, die Rahme sin noch nei! 'Bleibe weg davon!' [ KU-Diedk, ähnlich LU-Opp]. Zs. Jesusknabenbild. — c. 'bunter Papierstreifen, als Andenken dem Mitkonfirmanden überreicht', Bildche, bes. in dem Neckreim: Kumfermand, Unverstand, geb mer mol e B. [Gal-Dornf u. Umg.]. — d. übertr. von einem schönen [Bd. 1, Sp. 905] Menschen, bes. von einem schönen Mädchen: e Bild vume Määle [ KU-Bedb, allg.]; vgl. PfWB bildschön. Zs. PfWB Manns-, PfWB Weibsbild. — 2. 'Vorstellung, Begriff'. Jetz mach der nore e Bild devun [RO-Würzw, verbr.]. De Mensch muß sou her- und sou hidenke kinne, unn ach riwer un niwer, nohchher kann mer sich erscht a Bild von ebbes mache, so ganz äfach esch des nit [ NW-Gimmdg]. — F.: fast allg. bild, Pl. bilder; Bliesgau: bil, biler. — Südhess. I 841; RhWB Rhein. I 688/89; LothWB Lothr. 43; ElsWB Els. II 38; Bad. I 227/28. 1. a. 'mit Bildern (Mustern) durchwirken', nur im Part. Perf.; e gebīld Dūch [Kus], gebild [KU-Körbn Kaulb FR-A'lein verbr. SOPf]; gebildenes Leine [ KL-Hirschhn]; vgl. PfWB bildigen. a. 1537: Ein allt gebildt Bankkussen [Spey-TreudInv.]. a. 1571: Item 3 gebildter altar thücher [WerschSchR]. a. 1587: 2 handtzweglen (Handtücher) darunder ein gebilte [Westpf. Gesch. Bl. 1903, S. 48]. a. 1742: 1 gebild werken handtuch [SSp., Kurpfalz 940-42]. — b. 'so säumen, daß man links und rechts kaum unterscheiden kann', gebild genäht [ PS-Saalstdt]. — 2. 'geistig bilden'; e gebildter Mensch [allg.]. — F.: allg. bildə; Part. Perf. gəbild, Kus: gəbīld, s. o. — Südhess. I 842; RhWB Rhein. I 689; Bad. I 228. 1. im Part. Perf., vgl. PfWB bilden 1 a; e gebillicht Dischduch 'handgewebt und mit Mustern versehen' [ NW-Mußb]. a. 1537: Drey Stulküssen gewirkt vnd gepillicht [SpeyTreud-Inv.]. a. 1748: Drey Tischtücher ein hänffen ein würken und ein gebilgtes [SSp., Kurpfalz 973 bis 976]. — 2. 'säumen, daß man links und rechts schwer unterscheiden kann', vgl. PfWB bilden 1 b. a. 1537: Ein grosser grüner Deppich mit einer leisten gepildecht [SpeyTreudInv.].
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| © 2002—2010 by Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier Home | Impressum | Kontakt | ![]() | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||