| Pfälzisches Wörterbuch | ![]() | ||
bo-wetteln bis Boz (Bd. 1, Sp. 1141) | |||
bo-wetteln, schw. bowitzeln Bowe Bowoks Bowoz Box Box-auto, n. Boxe-mann boxen, schw. Boxer, m. Boz, m. Bozen, m. boz Bozel-arbeit, f. bozeln, schw. Bozen Bozen bozen, schw. bozen, schw. Boz(en)-bär, m. Boz(en)-gesicht, n. Boz(en)-kammer, f. Boz(en)-korb, m. Boz(en)-lockes, m. Boz(en)-mann, m. Boz(en)-michel, m. Boz(en)-nase, f. Boz(en)-nickel, m. Bozer bozern, schw. Boz-gesicht Pozinellenkasten Boz-mann Boz-nickel br Prä, n. Braam Präambel, f. Präambeler, m. präambeln, schw. Präambelns, n. Präambsel, n. präambseln, schw. Brabel Brabsel Bracelet brach, Adj. Brach-acker, m. Brach-distel, f. Brache, f. brachen, schw. Brach-feld, n. Brach-gewölk, n. Brach-käfer, m. Brach-land, n. Brach-monat, m. Brächsem, m. Brächsen, m. Brachsen-macher, m. Brach-stück, n. Pracht, f. prächtig, Adj. Pracht-sau, f. Pracht-stückvieh, n. Brach-wiese, f. Brach-wurm, m. Brack, m. Brack, m. Bracke, f. Bracke, f. Bracke, m. Brackel, m. Bracken1, m. Brackel bräckeln, schw. Bracken, m. Bracken, m. bracken, schw. bracken, schw. bräcken, schw. Bracken-distel, f. Bracken-nagel, m. Bracken-ware, f. Bracker, m. Brackerer, m. brackern, schw. brackig, Adj. Brackler, m. Bräckler, m. brädal Braddel, m. braddeln, schw. Bradem, m. Bradullje Brafl Bragunjee prahlen, schw. Prahler, m. Prahlerei, f. prahlerisch, Adj. | 1. 'Faustkämpfer', umgspr., Boxer (bǫgsər) [allg.]. 2. Neckname für die Bewohner von PS-Th'frösch. — 3. Hunderasse [verbr.]. — Bad. I 302. 1. a. 'vermummte Fastnachtsgestalt', Boz (bōds) [ KU-Schmittw/O Kaulb Trahw Herschw], Boze (bōdsə) [SWPf]; vgl. PfWB Butz2, PfWB Butzen 1 a. Zs. Fasebozen, Fastnachtsboz. — b. 'mit blühendem Ginster verkleideter Knabe bei Pfingstumgängen' in der Zs. PfWB Quackboz. — c. Im Ostertal (südwestl. Kusel) wird dem Bräutigam vor dem Gang zur Trauung eine als Boz verkleidete Frau mit Hanfhaar und buntscheckigen Lappen zwei- bis dreimal vorgeführt. Erst wenn der Bräutigam diese Frau nach dem dritten Mal zurückgewiesen hat, wird ihm die richtige Braut gebracht [Schandein Bav. IV/2, S. 368]. — 2. 'Mensch, der in Kleidung, Aussehen und Gehabe an einen Boz (s. o. 1 a) erinnert'. a. 'wer sich zur Unzeit vermummt, sich sonderbar und auffallend kleidet'. Er isch e rechder Boze! [IB-Nd'würzb, verbr. WPf NPf NW-Ellstdt], e Buz (būds) [Hombg]; vgl. PfWB Butz2, PfWB Butzen 2. — b. 'langer, hagerer Mensch', Boz [ PS-Th'eischw HB-Brenschb PS-Wallhalb RO-Semb]; 'häßlicher Mensch' [ PS-Rodalb]. — c. 'närrischer Kerl, der dummes [Bd. 1, Sp. 1142] Zeug macht' [ KU-Herschw Jettb PS-O'simt Hengsbg]; 'einfältiger, dummer Mensch' [ KU-Nußb WD-Niedkch Saal Marth KL-Rodb H'spey PS-Nd'simt]; 'unbeholfener Mensch' [ KU-Kollw RO-Alsbr KL-Weilb Ottb]; 'wortkarger Mensch' [ KU-Herschw/Petth RO-Als KL-H'spey]; 'überspannte Person' [ KU-Frohnhf]; 'liederlicher Mann' [ KL-Morlt]. — 3. a. 'Schreckgespenst, das Kinder ängstigen soll', Boz [verbr. WPf RO-Dielkch Falkst L'meil Lohnsf Münchw], Boze [SWPf (neben Wollox)]. Zur Verbr. s. K. 77. Kindern droht man: De B. is draus, de B. holt dich und ä.; vgl. PfWB Butz2, PfWB Butzen 3. Syn. s. PfWB Butzenmann. — b. 'Poltergeist' [ KU-Rothsbg]. — 4. 'künstlich hergestellte Schreckgestalt'. a. Vogel-, Wildscheuche', Boz [WPf NPf NW-Speybn PfId. 25 Schandein Bav. IV/2 S. 338 verbr Gal], Buz (būds) [ Gal-Obl], Buze (būdsə) [ Gal-Otths]; vgl. PfWB Butz2, PfWB Butzen 5. Zs. PfWB Hirsen-, PfWB Kappes-, PfWB Kraut-, PfWB Rummeln-, Stroh-, PfWB Wingertsboz(en). — b. 'Strohpuppe oder ausgestopfte Gestalt, die mißliebig gewordenen Mädchen in der Nacht zum 1. Mai vor die Tür (das Fenster) gestellt wird', Boz [ KU-Sand ZW-Battw Kl'bundb RO-Teschmosch KL-O'arnb PS-Winz], Boze [ ZW-O'hs KL-Gerhbn PS-Saalstdt]. — 5. 'trockener Nasenschleim', Boze [IB-Ensh Eschring HB-Bliesdlh]; vgl. PfWB Bozennase, PfWB Butz2, PfWB Butzen 7 a. — 6. 'hoher, aus Stroh geflochtener, bauchiger Korb mit Deckel', Boz [ PS-Schindhd], Boze [ KL-Stelzbg Mölschb O'arnb PS-Schmalbg Fehrb]; vgl. Bozen-, PfWB Bauschenkorb. In solchen Körben wurde früher in den Bauernhäusern das Dörrobst (vgl. PfWB Schnitzenbozen) und (in Holzasche) das geräucherte Fleisch aufbewahrt. — Das Wort erinnert in Form und Bedeutung sehr stark an Butz, Butzen. Es bestehen keine Bedenken, es von mhd. bōʒen 'schlagen, stoßen' herzuleiten; der Wandel von ʒ zu z (= ds) ist als Konsonantenverstärkung anzusehen, durch die das Wort Intensivcharakter gewinnt. Vgl. Henzen 219. — Südhess. I 1054/55; RhWB Rhein. I 888/89; Saarbr. 34; LothWB Lothr. 59 Botze; ElsWB Els. II 124 Botschen; Bad. I 302.
| ||
| © 2002—2010 by Kompetenzzentrum für elektronische Erschließungs- und Publikationsverfahren in den Geisteswissenschaften an der Universität Trier Home | Impressum | Kontakt | ![]() | ||