Wörterbuchnetz
Netz-Navigator
 
 PfWB Ständer (Bd. 6, Sp. 425)   PfWB Stand(en)-baum (Bd. 6, Sp. 424) 
   Ständer m.:
1. allg. 'Stellgefäß für Speisen im Haushalt (Essiggurken, Sauerkraut, Bohnen, Rüben, Handkäse, Butter, Schmalz, Fleisch u. a.)', früher aus Holz, später aus Steinzeug gefertigt, s. Abb. 91, bes. zum Einlegen in Salzlacke, Stänner [verbr. ges. Pf Heeger Südostpf. 30 Kamm 62 Karch Gimmdg/Muttstdt 246 Mang 90 Müller Dietschw 62 PfId. 136 Thielen 106, Lambert Penns 143 Horne Penns 44 Krämer Gal 205], Stanner [ ZW-Gr'bundb]; Pl. wie Sg.; Dim. Stännerche [ KU-Bedb KB-Kriegsf], Stännerle [ LU-Altr BZ-Dernb]; Dim. Pl. Stännerlich [ BZ-Dernb]; vgl. PfWB Tonne 1, PfWB Solperbütte; Zs.: PfWB Pfuhl-, PfWB Bohnen-, Fett-, PfWB Fleisch-, PfWB Gewürz-, PfWB Handkäse-, PfWB Herings-, PfWB Kraut-, PfWB Mehlständer, PfWB Rahmständerchen, PfWB Sauerkraut-, PfWB Saufen-, PfWB Schmalz-, PfWB Steinständer; e St. mit Wasser [ Gal-Dornf]; 's Flääsch in de St. leche [ KB-Kerzh]; e Sau im Stenner [Müller Luscht un Lewe 1]. Im St. steht die Lack iwerm Flaasch [RO-Sippf]. Handkees, ganze Schdänner voll [Holler 16]. Die Frää hot zwää Stänner voll Butter un Schmalz [ BZ-Dernb]. En jedem Pälzer Baurehaus / hun se geschdann johren, johraus / em Keller, die drei Schdenner. / Sie war'n vun Schdaa, vun Ton un Holz, / un jedi Hauseling war schdolz, / war ebbes dren em Schdenner [Burgey Keschte 44]. E Sau im Stenner, / Grumbeere im Loch, / Mei Weinche im Keller - / Was will ich'n noch?! [Räder Bitzler 19]. Ah 's Potehäbche (Pfotenhafen), 's Millichdippche, / Ja 's Stänner-

[Bd. 6, Sp. 426]

che for 's Sauerkraut [Schandein Ged. 85]. Hot mer dann noch Kraut im Stenner / un aach Bohne, werd's noch schenner [Wilms Land und Lewe 64]. Un Sauergraut watt eigemacht / In Schtenner un in Fesser [Birmelin Penns Poems 28]. Grad wie's Bohnekraut im Schtänner [Damm Pälzer 43]. RA.: e Kopp wie e Stanner 'ein dicker, runder Kopf' [ ZW-Gr'bundb]. a. 1797: 1 Ständergen [SSp F 29/11 (KU-Dittw)]. —
2. 'Vorratsbehälter im Kaufmannsladen', für verschiedene Waren (Heringe, Margarine, Schnupftabak, Schuhwichse) [ BZ-Dernb, vereinzelt]. —
3. 'Maischebottich im Weinbau' [ KU-Lohnw RO-Feilbg KB-Stett]; vgl. PfWB Bütte 1 a, PfWB Zuber; Zs.: PfWB Gärständer. —
4. 'hoher, bauchiger Korb mit Deckel' [ PS-Winz]; Syn. s. PfWB Korb. —
5. übertr. von Form und Fassungsvermögen des Ständers 1.
a. 'kleine, untersetzte, stämmige Person', Schimpfw. [ KB-Kerzh Kriegsf NW-Haßl Spey Gal-Obl]; Syn. s. PfWB Dicksack. —
b. 'Säufer, Trunkenbold'. Des is e St. [Kaislt]; vgl. PfWB beständert; Syn. s. PfWB Trinker. —
6. 'gußeiserne (hölzerne, steinerne) Standhalterung mit drei oder vier Füßen für den Weihnachtsbaum' [mancherorts]; vgl. PfWB Garten 2 a; Zs.: PfWB Guß-, PfWB Holz-, PfWB Kristbaum-, PfWB Kristkindleinsbaumständer. De Baam werd in de St. ang'schraubt [ LU-Alsh]. 's Bäämche kommt in de St. [ HB-Lu'thal]. —
7. 'Stütze, senkrechte Stange am Bauge-

[Bd. 6, Sp. 427]
rüst' [ RO-Bistschd KB-Kriegsf NW-Kallstdt]; vgl. PfWB Stand(en)baum; Zs.: PfWB Aufzugs-, PfWB Eisenständer. —
8. 'Stützvorrichtung am Schubkarch' [ RO-Dielkch]. —
9. 'aufragender Teil einer Pflanze, Kolben'. Spitzwäächerich / steht grien am Wäh un streckt sei brauner Stänner [Kraus Putscheblum 41]. —
10. weitere Zs. s. in PfWB Be-, PfWB Kappen-, PfWB Kerzen-, PfWB Kleider-, PfWB Noten-, PfWB Sau-, PfWB Speis-, PfWB Stroh-, PfWB Über-, PfWB Wabenständer. — RhWB Rhein. VIII 521/22; LothWB Lothr. 493 Stänner; DWB DWb. X, II,1 740 ff.

 

   Stand(en)-baum m.:
1. 'einzelner Baum, den man auf einem abgeholzten Waldstück stehen läßt zum Samenwerfen, zum Schutz', Standbaam [ ZW-Battw KL-Hoheck PS-Gersb Hintwdth]; Pl. -bääm [ ZW-Battw KL-Hoheck]; Dim. -bäämche [ ZW-Battw]; vgl. PfWB Baliwo, PfWB Bloch 1 e, PfWB Mutterbaum, PfWB Standbuche, -eiche, -kiefer, -reis, PfWB Überhälter. a. 1786: demselben (dem Förster) die Standbäum auszuzeigen [Gemeinderechnung KL-Olsbr]. —
2. 'feststehende, dicke Stange mit Flaschenzug, Materialaufzug auf der Baustelle', Standbaam

[Bd. 6, Sp. 425]
[NW-Kallstdt, Krebs 33], -boom [ NW-Frankeck], Standebaam, Stannebaam [Krebs 33]; vgl. PfWB Aufzugsmast, -ständer, PfWB Ständer 8. — RhWB Rhein. VIII 519; DWB DWb. X, II,1 731. —