[Bd. 2, Sp. 1200] ver-knussen schw.: = PfWB verhauen 1, verknusse [ RO-Rehborn PS-Geisbg Ruhbk KB-Bubh Weihf NW-Weish/S.]; vgl. PfWB vernussen. Er hot de Kopp verknusst kriet [ RO-Rehborn]. — Zu mhd. knus 'Stoß'. — Südhess. II 536/37. | | PfWB ElsWB LothWB Wirsing das Wort ist Rhfrk, Mosfrk; n. davon Savojel; Rhfrk węriŋ, wă- [selten wi- Kreuzn-Strombg, Birk u. Wendel hier u. da, Simm u. Bernk u. Goar hier u. da; -īă- Birkf hier u. da; -a- OHosenb; -ø- Meis-Bärenb, Birkf-Mackenr, Simm-Dill Sargenr; SGoar węr-, NGoar wir-; Morshsn węrχiŋ, alt -liŋ]; Ottw węriŋ, sehr selten -i-; Saarbr wiriŋ [węr- Fischb Friedrichsth GrRosseln Ludw Sulzb]; Saarl wir-, węrĭŋ [wi(r)jiŋ Gresaub Lebach Leiding Pachten; węăj- Fremersd; węrjē, –žē Altforw Bedersd Berus Bous (u. -i-) Düren Fraulautern Griesborn Hülzw Ihn Lisd Schaffhsn; -i- Diefflen Dilling; węržēkabəs Fürw; węrjē Felsbg]; Merz węriŋ, nach dem Hochw zu -i- [węrjiŋ Büschf Stdt; -i- Nunk; -ar- Hilbring]; Saarbg węrəm, –žəm, –om, –žom [węrjəm Körrig Rommelfang Schoden; -jom Büschd; węrχøm Fellerich; waržum Manneb; węržoŋ Kirf; -žiŋ Nohn Taben; wirjiŋ Irsch]; Trier wīəržəm, –ă- –i-, wē(r)jəm, –ī(r)j- [-arž- Raling; wē(r)zum, –jum, wīr- Irsch Kenn Menning Minden; wøržəm Gilzem Stdt; węriŋ, –i- Hochw; węriŋ Beuren Schilling; węrχiŋ Muhl; wiržiχ Waldw]; Wittl wiržəm, –ī-, –ę-, –ē-, –jəm [węržum Arenr; -səm Dreis; -žən Bombogen; [Bd. 9, Sp. 579]
węrjiŋ Dodenbg Osann]; Bernk (Mos) wēržəm, –ī- [węrzəm Erden; wērjiŋ Neumag; węr- Lösnich; wir- Berglicht; wør- Wintrich]; Zell wīrziŋ, wir-, weăž-]; Koch węr-, wăr-, wīər-, węržiŋ, –jiŋ [wøžiŋ Hambuch; węžəliŋ Binning]; Kobl węr-, wīərziŋ, –iŋ, ebenso May [hier auch -jiŋ; wīə(r)zəm Mörz; węržəliŋ Kollig; -i- Bermel]; Daun wiržiŋ, –e- [-y- Katzwinkel; -ø- Nerdlen; wirjiŋ Darschd Mückeln; -ø- Boxbg; wiržin Heyroth; wirziŋ Meisbg Strohn; -y- Berling]; Bitb wiržiy, –e-, –īăr-, –jiŋ [wiržuŋ Usch; węržum, wr-, wīr- Erdorf Irrel Outschd Philippsh Seimerich Wolsf; -jum NWeis; -joŋ Idenh; wirzəm, –i-, –e- Beiling Herforst Messerich Pickliessem Röhl Scharfbillig; wīrjəm, –e- Meckel NStedem Preist Trimport; weržən Farschw; -ī- Dahlem; -žin Stahl; węržə Gondorf; wēărjən Hosten Speicher; wiržəmən Wiersd; wirzəm Bickend; -zuŋ Schleid; werziŋ Gindorf Kyllbg Orsf; -ī- Kyllbgw] Prüm wir-, wer-, węr-, wīăržiŋ [-jiŋ Mauel Mürlenb Stdt Weinsh; węržəm Kopp; węrjoŋ Gondenbrett; węrjə Schwirzh]; nach N. ins Rip hineinragend wirjiŋ Malm-Hinderhsn; -ziŋ Schönbg u. in Aden wir-, wer-, wīržiŋ [wīrjiŋ Arb Engel; vyriŋ Baar; wi(r)zin Rodder] bis Ahrw-NZissen Cassel mit wīrzeŋ; rrhn. in Neuw (nicht kurköln.) węr-, wer-, wiržiŋ, –iŋ [wēiŋ Hümmerich; werin Wienau; węjən Breitschd bei Waldbreitb]; Altk wir-, wer-, wīriŋ [w(r)iŋ, –eŋ Bachenbg Fluterschen Gebhardshain OIrsen; wyiŋ Steineb; -e- Horhsn Krunkel; -i- Dauersbg; węrin Katzwinkel]; Siegld wir-, wiər, wy(ə)riŋ [wø- Hilchenb]; das Wort geht dann nach NW hinein ins Schafoən-Geb. von Waldbr als wø(r)žiŋ Bladersb Denkling Dickhsn Eckenhg Nosb Odenspiel Stdt; -irž- Alzen Lindenpütz OElling; -yrž- Dreisel, u. wøžiŋ Sieg-Böding; -y- Schneppe, u. wøržeŋ Gummb-Grötzenbg; dann neben Savojen wørziŋ noch in Dinsl, Rees Sg. t. m.: 1. wie nhd., Sabauda. — 2. übertr. scherzh., verächtl. Kopf; ich schlahn der uf der W. Rhfrk, uMos, Westerw, Siegld. — Zs. W.kappes, –kopp, –mus, –planz (-kuhl Altk) [W.kopp Kopf mit wirrem Haar, ein Mensch mit solchem Haar Simm]. | | Wirsing m.: 1. 'die Kohlart Brassica oleracea var. sabauda und das daraus bereitete musartige Gemüse', Wersching (węriŋ) [verbr., Bertram § 242 Kamm 69 Müller Dietschw 74 Wilde 141 Schneckenburger 49 Krämer Gal 243], Wir- sching (wiriŋ) [IB-Ensh (Glass 131) KL-Rodb], Werscheng (węręŋ) [ WD-Niedkch PS-H'mühlb], Warsching [BZ-Dernb Schmitt Billh. 184], Wer- schin (węrin) [ HB-Breitft], Werschick [Wilde 141 (GH-Neubg)]; vgl. PfWB Kappes; Zs.: PfWB Jakobswirsing; W. un Kollrawe werden untereinandergekocht [Rockhs]. Schtääpilz, Pfifferling, Marone, / W., Mangold un Melone [Damm Nachtdischlamp 19]. Guck, wie se lacht hinner Kappes und W.! [Kraus Pädcher 40]. Oder W. is jo aa e gudes Winderesse [Kröher Lyoner 31]. »In der gesegneten Weinpfalz ist sogar das pure Kastaniengemüse, mit etwas W. gemischt, sehr häufig« [Schandein Bav. IV,2 416]. RA.: en Kopp wie en W. 'dicker Kopf' [ PS-Hetths]. a. 1747: Item Kraut Wirsching und anderes Gemüs nach der Observanz [Der Wasgau-Bote 1934 Nr. 10 (LA-Edh)]. — 2.a. 'Kopf, bes. großer Kopf' [verbr., Kamm 69 Otterstetter 234 Thielen 122]; vgl. PfWB verwirsingen; Syn. s. PfWB Kopf I 1; e Knubbe am W. [Damm Nawwel 12]; e Knippel uff de W. g'schla' [Albert Oppschuhmacher 27]. Hot der awwer en W.! [ FR-Bockh]. Der hot kään schlechder W. [RO-Semb, Wilde 141]. RA.: em de W. treffe (butze, verdresche, vernusse, versohle, doktere, reiwe) 'verhauen' [mancherorts, Hartmann Unkel 13 Krieger 45 Wilde 141]. Ich hau (schlaan) der (dir) an (uff) de W. [mancherorts, Bernhard 186 Hussong Kirkel 170 Wilms Alph. 56]. — b. 'Nase', W. em Gesicht [ KB-Kriegsf]; Syn. s. PfWB Nase I 1. — RhWB Rhein. IX 578/79; LothWB Lothr. 544; ElsWB Els. II 855. |