Wörterbuchnetz
Netz-Navigator
 
 PfWB Fackel (Bd. 2, Sp. 1004)   PfWB Spaß-vogel (Bd. 6, Sp. 211)   PfWB Spurkel (Bd. 6, Sp. 379) 
   Fackel1 f.:
1.
a. 'an einem Ende mit Werg umwickelter und mit Pech oder dgl. bestrichener Stab, der der Beleuchtung dient', Fackel, Pl. Fackele (fag(ə)l, fag(ə)lə) [verbr.]. Zs. PfWB Pech-, Fang-, PfWB Harz-, PfWB Kien-, PfWB Kienholz-,

[Bd. 2, Sp. 1005]
PfWB Wachsfackel. Fackeln aus Kienholz machen sich die Holzhauer, wenn sie spätabends von der Arbeit nach Hause gehen [ PS-Erfw]. Vgl. PfWB Fackelträger, PfWB -zug. RA.: Er hat e Kopp wie e F., wer im Gesicht auffallend rot ist [KU-Erdb, verbr.]; vgl. PfWB Fackelhitze, PfWB -kopf. —
b. 'Fackel aus Langstroh zum Decken des Daches' [verbr. Gal.]. Die Dachfackeln wurden im Winter auf Vorrat gemacht. Zs. PfWB Eck-, Kopf-, PfWB Stroh-fackel. —
2. übertr.
a. 'unruhige, zu Narrheiten aufgelegte Person' [ KU-Dietschw]; vgl. PfWB Fackelhans. —
b. 'Mädchen, das sich gern herumtreibt' [Schandein Sprachsch.]. — Südhess. II 318/19; RhWB Rhein. II 229/30; LothWB Lothr. 131; ElsWB Els. I 102; Bad. II 2.

 

 -vogel m.: 'Spaßmacher, Witzbold, Possenreißer, Mensch, der andere gern zum Narren hält', Spaßvool, -vooel, -vochel, -voggel, Verbr. s. PfWB Vogel u. K. 137 [verbr., Krämer Gal 201]; Syn.: PfWB Anschel, PfWB Anschor, PfWB Anschlagbuckel, PfWB August 2, PfWB Bajaß 1, PfWB Ballitzentänzer, PfWB Bappes 2, PfWB Pläsiermacher, PfWB Bläß 5 c, PfWB Possenmacher, PfWB Boz 2 c, PfWB Pulcinell, PfWB Tuckenmusel, PfWB Eulenspiegel 2 a, PfWB Fackel 2 a, PfWB Faxenkopf, PfWB -macher, PfWB Veräpfeler, Fozer(t), Fratzen- 1 b, PfWB Fuckenmacher, PfWB Gatzvogel 1, PfWB Geißenbock 2 b γ, PfWB Gespaßvogel, PfWB Gopel 1, PfWB Hansdottel, -wurst 1 a, PfWB Harlekin, PfWB Hospel 1 b, PfWB Jospel 2, PfWB Juxmacher, PfWB -vogel, PfWB Kafrus 1 c α, PfWB Kalfakter 1 f, PfWB Kaprizenmacher, PfWB Kaspar 2 a, PfWB Kratzvogel, PfWB Lachkanone, PfWB Leutefopper, -vexierer, PfWB Meckesmacher, PfWB Moz, PfWB Narr 1 c α, PfWB Neckser, PfWB Schabsel 2 d, PfWB Schichtel, PfWB Schluri 1 a, PfWB Schnakes 2, PfWB Schnakesmacher, PfWB Schnörkel 2, PfWB Schnörkelmacher, PfWB Schokes 1, PfWB Schosko, PfWB Schoten 1 a, PfWB Schotenheinrich, PfWB Schotter 1, PfWB Schußgallee 3, PfWB Seiltänzer 2 b, PfWB Sparafantes, PfWB Spargimentenmacher, PfWB Sprenzpfeffer, PfWB Spruchbeutel 1 b, -bukkel, PfWB Spuchtel, PfWB Spuchtenfranz, PfWB -macher, PfWB Spurkel 2, PfWB Spurkelmacher, PfWB Spurkes, PfWB Witzbold, Witzemacher. Des isch en Sp. [ LA-Gommh]. De Golo-Heinrich en de Kerchhopstroß, das war a noch so e Schbaß-vochel [ IB-Rohrb]. RhWB Rhein. VIII 271; Lothr. 483 Spassvowel.

 

   Spurkel, Spürkelm.:
1. 'der Monat Februar'; a. 1437: yn dem mande, den man nennet den Spürkel oder Hornung, genant zu lateim Ffebbruarius [PfWeist. 28 (RO-Als)]. —
2. 'närrischer Mensch, Spaßmacher, Possenreißer', Spurkel (burgəl) [ KU-Dunzw Gries Kaulb Rammb Rothsbg Seel Wolfst KL-Drehthhf Erfb Hirschhn Katzw Mehlb Ottbg LU-Limbghf], Sporkel (borgəl) [KU-Albb Elzw Frankb Föckbg Hachb Hüffl Hundh Kollw Kreimb Lohnw Obw/T Obw/Tiefb Reichsth Relsbg Roßb Roth Rothsbg Wahnwg Wolfst RO-Bistschd Dielkch Finkb Gehrw Höring Lohnsf Messbhf Mannw KL-Heilmosch Heimkch Morb Niedkch Olsbr Ottb Reichb Reichbstg U'sulzb Weilb Wörsb KB-Boland FR-A'lein Carlsbg LU-Limbghf LA-Edk Freimh Göckling BZ-Apphf, NPfGV 8/1926 18], Sparkel (bargəl) [ KU-Adb Hohöll Nußb KL-Fockbg/Limb NW-Lambr], Sparokel (barogəl) [ RO-Börrstdt], Spackel (bagəl) [ KL-Hoheck], Sperkel (bęrgəl) [ KU-Bechb Reipkch RO-Schiersf RO-Potzb], Spir- kel (birgəl) [ GH-Steinw], Formen mit r-Metathese: Spruckel (brugəl) [ RO-Dörnb Dörrmosch Gundw Höring Imsw Rockhs Schönbn], Spreckel (bręgəl)

[Bd. 6, Sp. 380]
[ FR-Grünstdt], Sprickel (brigəl) [Rockhs KL-Alsbn]; Pl. -e [vereinzelt]; vgl. PfWB Spurkelmacher; Syn. s. PfWB Spaßvogel. — Aus lat. spurcalia 'Februar', wobei Bed. 2 wie auch die Abl. Spürkelsin im Zusammenhang mit altem Februarbrauchtum (Narrentreiben, Weiberfastnacht u. a.) zu sehen ist. Vgl. hierzu Müller-Frings GermRom. 468/469, HwbAbergl. II 1275/76 und E. Christmann in: Teuthonista 10/1934 191, PfRh. 18/1935 S. 144, Heimat und Volkstum 15/1937 8, OZfVk. 16/1942 82. — RhWB Rhein. VIII 470 ff.; Hess.-Nass. III 714/15; DWB DWb. X, I 2678 Sporkel; Kluge-Seebold22 690.