Wörterbuchnetz
Netz-Navigator
 
 PfWB torkeln (Bd. 2, Sp. 354)   LothWB tirkelen (Bd. 1, Sp. 91a)   FindeB tôtengebeine (Bd. 1, Sp. 348) 
   torkeln schw.: 'schwankend gehen, bes. bei Trunkenheit oder Entkräftung', dorkele (dǫrgələ) [verbr., s. K. bei turmeln, auch Don Gal Buch], (dǫÄgələ) [ KL-Lind], (dōrgələ) [ KU-Schmittw/O Schönbn], dorekele [ NW-Haßl], darkele (dargələ, dḁrgələ) [verbr. NWPf Don-Werb Schowe Kernei Lenauh], (dḁÄrigələ) [KU-Kaulb Rothsbg (ältere Gener.)], derk(e)le (därg(ə)lə) [ KU-Ehw RO-Feilbg], dorjele [verbr. Nordteil der mittl. VPf], darjele [Lambert Penns 36]. Zs. PfWB heim-, PfWB herauf-, PfWB herein-, herüber-, PfWB herum-, PfWB hinauf-, PfWB hinein-, PfWB hin-, hinüber-, PfWB umtorkeln. Syn. PfWB taumeln, PfWB turmeln, PfWB gaukeln, PfWB lappeln, PfWB schrankeln, PfWB schusseln. Guck nore, wie der dappich Kerl dorgelt [ ZW-Mauschb KL-Matzb]. Er dorgelt wie besoff [RO-Sippf], wie e Enterich [ KB-Mauchh], wie e krank Hinkel [ NW-Frankeck]. Un wie er so dorkelt, ball rechts, ball links, do wachst sein Hormel; er werd ganz schicker [Kühn Palz 40]. — Das Wort steht in Konkurrenz zu turmeln/türmeln und taumeln/täumeln, von denen es in der Bed. nicht immer klar geschieden wird; häufig gebraucht man es neben einem dieser Wörter, wenn nicht gar alle drei Ausdrücke nebeneinander vorkommen. — Aus lat. torculare 'keltern', vgl. Kluge-Mitzka19. — Südhess. I 1587/88 torgeln, 1588/89 torkeln; RhWB Rhein. VIII 1483 turgeln, 1485 turkeln; Saarbr. 49; LothWB Lothr. 91 tirkelen; ElsWB Els. II 713; Bad. I 508.

 

  tirkelen [tírkələn, turkələn Si.] intr. v. taumeln, schwanken wie ein Betrunkener. — lux. 438; baier. 1, 620 u. nord-böhm. torkeln From. 2, 239; schles. turkeln ibid. 4, 188; mhd.  Lexer torkeln. s. a. stirkelen.

 

 BMZ Lexer NLexer tôtengebeine stn.
– tôtgebeine RWchr.