Wörterbuchnetz
Netz-Navigator
 
 PfWB Deckel (Bd. 2, Sp. 177)   PfWB passen (Bd. 1, Sp. 593)   PfWB Deckel (Bd. 2, Sp. 177) 
   Deckel m.:
1. 'abnehmbarer oder aufklappbarer Verschluß von Gefäßen und Behältern', Deckel (degəl) [allg.]; Dim. Deckelche [fast allg.], Deckele [mancherorts mittl. u. südl. VPf]; de Deckel ufmache, ufklappe, erunnernemme [allg.]; der D. vun der Pann, vum Hawwe, vum Dippche, vum Korb, vum Krug, vun de Dodelad (vom Sarg) [allg.]; vgl. PfWB Deckelkorb, PfWB -krug. Zs. Abort-, PfWB Abtritts-, PfWB Pfannen-, PfWB Pfeifen-, PfWB Bier-, PfWB Puffer-, PfWB Faß-, PfWB Hafen-, PfWB Kannen-, PfWB Kessel-, PfWB Sprung-, PfWB Uhrendeckel. Zs. mit Bezeichnung des Materials: Pappen-, Blech-, Glasdeckel. VR.: Deck de Deckel uf die Pann usw. s. PfWB Pfanne 1 a; Deckel, Deckel iwwer die Pann usw. s. PfWB Sonne. Neckreim: Schwarzbach is e schääni Stadt, Speyerbrunn e wischdi Stadt, Mickewiß e guri Stadt; Elmstään e Salzkischt, Appedaal de Deckel druf [VPf]; Varianten s. bei PfWB Appenthal, PfWB Bettelsack, PfWB darüber 1, PfWB Scheißkübel. SprW.: Uf jedes Dippche paßt e Deckelche 'Jedes Mädchen findet einen passenden Mann' [KU-Trahw, verbr., auch Don Gal Buch]; Var. s. bei PfWB passen 1 a, PfWB Tüpfen, PfWB finden, PfWB Hafen, PfWB krumm, PfWB schepp.
2.
a. scherzh., spöttisch, umgspr. für 'Schädeldecke', vgl. PfWB Schanddeckel. Syn. s. PfWB Kopf. Ich hau der uf de D. [PS-Burgalb, verbr.]. Der hot was uf'm D. 'ist gescheit' [ BZ-Annw]. —
b.
α. 'Kopfbedeckung', bes. 'breiter, alter Hut'; de D. schmeiße 'Hut abnehmen zum Gruß' [ NW-Hardbg]. E neie D. will se aa! [Hartmann Teemaschin 23]. RA.: Deckel ab, de Kaffee kocht!, dabei nimmt ein Kind dem anderen die Mütze vom Kopf [ KU-Kaulb]. Zs. PfWB Schabbes-, PfWB Schagrillendeckel. —
β. 'veralteter Frauenhut, alte Frauenhaube'; e alder D. [verbr. VPf], e Deckelche [ FR-Grünstdt]. —
c. 'Augenlid' in PfWB Augbrau-, PfWB Augendeckel. —
d. ' Teigdecke auf dem Apfelkuchen', vgl. Deckelapfel-, PfWB Deckelkuchen. —
e. 'Verschluß der gefüllten Honigzelle', vgl. PfWB abdeckeln. Es sinn schun D. uf de Rooße [ Gal-Dornf]. —
f. 'Buchdeckel'.

[Bd. 2, Sp. 178]
's Buch hot steife D. [allg.]. —
g. Deckelche 'Pantoffelheld' [ Don-Tscherwk]. — Südhess. I 1447/ 48; RhWB Rhein. I 1301/02; Saarbr. 44; LothWB Lothr. 82; ElsWB Els. II 669/70; Bad. I 447.

 

   passen schw.:
1. 'zusammenstimmen', wie schd.
a. sachl. 's baßt wie aangemeß, z. B. ein Kleid [allg.]. Auch im Part. Präs., z. B. Das Klaad is bassend [ FR-Bockh, allg.]. RA.: De Steel baßt nit zu de Hack, von einem ungleichen Ehepaar [ BZ-Dierb]. Das baßt wie e Fauscht ufs Aach [ GH-Mindlach]. Des baßt mer gar net en de Kram [ LA-Nd'hochstdt, allg.]. Wann der's net baßt, stecksche der e Stecke dezu [ KU-Kaulb Diedk]. Ich schlach der werrer de Hals, daß der de Krage nimmi baßt [GH-Nd'lustdt, verbr.]. Volksgl.: Wammer draamt vun Schnee, gebt's eppes, as em net baßt [Fogel Beliefs Penns Nr. 255]. SprW.: Kään Dippche is so schepp, 's baßt e Deckelche druf [ KU-Bedb]. —
b. persönl. Die basse net zuenanner [ KL-Reichb, allg.]. —
2. sich p. 'sich geziemen'. Das baßt sich net [Kaislt, allg.]. —
3.
a. 'gespannt warten, lauern'. Die Katz hockt vorm Loch un baßt [RO-Bistschd, verbr.]. Er hot gebaßt un hot gebaßt; doch kumme is nit Eener [Ney 124]. —
b. 'beim Kartenspiel ein Spiel vorüberlassen' [allg.]. — Zs.: PfWB auf-, PfWB hinein-, PfWB obacht-, PfWB verpassen. — F.: Zur Aussprache s. PfWB Baß.

 

   Deckel m.:
1. 'abnehmbarer oder aufklappbarer Verschluß von Gefäßen und Behältern', Deckel (degəl) [allg.]; Dim. Deckelche [fast allg.], Deckele [mancherorts mittl. u. südl. VPf]; de Deckel ufmache, ufklappe, erunnernemme [allg.]; der D. vun der Pann, vum Hawwe, vum Dippche, vum Korb, vum Krug, vun de Dodelad (vom Sarg) [allg.]; vgl. PfWB Deckelkorb, PfWB -krug. Zs. Abort-, PfWB Abtritts-, PfWB Pfannen-, PfWB Pfeifen-, PfWB Bier-, PfWB Puffer-, PfWB Faß-, PfWB Hafen-, PfWB Kannen-, PfWB Kessel-, PfWB Sprung-, PfWB Uhrendeckel. Zs. mit Bezeichnung des Materials: Pappen-, Blech-, Glasdeckel. VR.: Deck de Deckel uf die Pann usw. s. PfWB Pfanne 1 a; Deckel, Deckel iwwer die Pann usw. s. PfWB Sonne. Neckreim: Schwarzbach is e schääni Stadt, Speyerbrunn e wischdi Stadt, Mickewiß e guri Stadt; Elmstään e Salzkischt, Appedaal de Deckel druf [VPf]; Varianten s. bei PfWB Appenthal, PfWB Bettelsack, PfWB darüber 1, PfWB Scheißkübel. SprW.: Uf jedes Dippche paßt e Deckelche 'Jedes Mädchen findet einen passenden Mann' [KU-Trahw, verbr., auch Don Gal Buch]; Var. s. bei PfWB passen 1 a, PfWB Tüpfen, PfWB finden, PfWB Hafen, PfWB krumm, PfWB schepp.
2.
a. scherzh., spöttisch, umgspr. für 'Schädeldecke', vgl. PfWB Schanddeckel. Syn. s. PfWB Kopf. Ich hau der uf de D. [PS-Burgalb, verbr.]. Der hot was uf'm D. 'ist gescheit' [ BZ-Annw]. —
b.
α. 'Kopfbedeckung', bes. 'breiter, alter Hut'; de D. schmeiße 'Hut abnehmen zum Gruß' [ NW-Hardbg]. E neie D. will se aa! [Hartmann Teemaschin 23]. RA.: Deckel ab, de Kaffee kocht!, dabei nimmt ein Kind dem anderen die Mütze vom Kopf [ KU-Kaulb]. Zs. PfWB Schabbes-, PfWB Schagrillendeckel. —
β. 'veralteter Frauenhut, alte Frauenhaube'; e alder D. [verbr. VPf], e Deckelche [ FR-Grünstdt]. —
c. 'Augenlid' in PfWB Augbrau-, PfWB Augendeckel. —
d. ' Teigdecke auf dem Apfelkuchen', vgl. Deckelapfel-, PfWB Deckelkuchen. —
e. 'Verschluß der gefüllten Honigzelle', vgl. PfWB abdeckeln. Es sinn schun D. uf de Rooße [ Gal-Dornf]. —
f. 'Buchdeckel'.

[Bd. 2, Sp. 178]
's Buch hot steife D. [allg.]. —
g. Deckelche 'Pantoffelheld' [ Don-Tscherwk]. — Südhess. I 1447/ 48; RhWB Rhein. I 1301/02; Saarbr. 44; LothWB Lothr. 82; ElsWB Els. II 669/70; Bad. I 447.