Wörterbuchnetz
Netz-Navigator
 
 ElsWB nacket (Bd. 1, Sp. 765a)   RhWB nackt (Bd. 6, Sp. 31) 
  PfWB  PfWB  LothWB  RhWB  RhWB nacket, nackig, nackeⁿdig, nattig [nàkənik Pfetterhsn. Ingersh.; nàkətik Hüss. Mü. Su. Hattst. Bf.; nàkik Ruf. Hlkr. Horbg. Dü. Bf.; nàtik M.; nàkərt Ndhsn.; nàkət Molsh. Str.; nàkət u. nàkit K. Z.; nàkiχ Betschd. Bühl Wörth Rothb. Lohr Wh.] Adj. nackt, nackend. Si hai n. badeⁿ Pfetterhsn. s (das Kind) is ganz n. umeⁱnander gloffeⁿ Ruf. Scherzhaft Wënn e Maidle d Kunkl abspinnt un leit nit wider frisch aⁿ, muess s zuem e Nackigeⁿ schlofeⁿ (näml. zu dem nackigeⁿ Kunklstëckeⁿ) Dü. Scherzh. Rda. Er het im e nackeⁿdeⁿ Mann in deⁿ Hoseⁿsack gschisseⁿ Molsh. Nackeⁿde Fudeⁿ Pl. Herbstzeitlose, Colchicum autumnale Betschd., Syn. nackige Hureⁿ Bühl, Nackärschl Hf. Wh. Wënn e par eⁱnander vornëʰmeⁿ (vor Gericht nehmen), se kummt einer mäm (mit dem) Hëmb dªrvaⁿ, uⁿ dr ander muss nattig loüfeⁿ M. JB. VI 151. ‘als dat Ulysses nach sym schad, der me bracht nacket mit im usz dan er verlor und hatt zuo husz’ Brant Narr. 108, 115—117. ‘die schwimmen nacket wol zuo lant’ ebd. 109, 34. ‘halb nackhend’ Petri 443. ‘Veritas war gantz nacket’ Mosch. I 32. ‘Sie sprangen nacket

[Bd. 1, Sp. 765b]
hinauss’ 1497 JB. I 59. Zss. Nackigschisser scherzend zu einem nackt umherspringenden Jungen Horbg. Dü., Nackschissl Z., Nackschisserle Str.Schweiz. 4, 713. Bayer. 1, 1721.

 

  NRhWB  PfWB  PfWB  ElsWB  ElsWB  LothWB nackt das Wort, in irgendeiner Form allg. vertreten, konkurriert allg. mit bloss, dazu Rhfrk u. Mosfrk mit blackig, Rip mit black, bläck, wobei indes diese Synon. ‘nackt, von einem einzelnen Körperteil’ bezeichnen; die dem Nhd. am nächsten stehende Form nak, flekt. -kə gilt neben häufigerm nakĭχ im LRip (in Ahrw nur in Nierend Remag) [nur nak Jül (u. nęk, naks), Aach (u. naks), Geilk-Baesw Lindern Stahe, Erk-Kofferen, Grevbr-Horrem, Neuss-Zons Rommersk (u. -ę-) Delhv (u. -kĭχ)], rrhn. Altk-Schürdt (nur nak NSchelderhütte Weierseifen), RRip, OBerg in Waldbr (meist blęk), Gummb (vielfach nur bl-), Wippf (meist nur nak), NBerg in Lennep, Sol [nękt Malm-Bülling]; südl. dieser Geb. nur nackig (s. d.); im ö. Teile des SNfrk n. etwa einschl. Jül-Gevelsd Pattern Hasselsw Hompesch Roerd Titz, Bergh-Morken Pütz Hüchelhv Harff Bedbg, Grevbr-Kapellen Aldenhv, Neuss-Stdt Büttgen steht nęk, flekt. -kə, das also hauptsächl. in Erk-Beeck Bissen Borschemich, Grevbr, Neuss, Kref, Kemp, SGeld, OMörs gilt, ausserdem Heinsb-Schleiden, MGladb-Giesenk Kleinenbr Korschenbr Odenk Rheydt Rheind, Dinsl-Bucholtwelmen Duisb, Düss-Stdt Heerdt Kaiserswerth, Mettm-Stdt, MülhRh, Wippf-Bechen, Sieg-Hoholz Lohmar, was also auf eine frühere grössere Verbr. nach Süd. schliessen lässt [Bergh-Bedbg nak, –ę- u. nakiχ; Neuss-Rommersk nak, –ę-; Kref-Fischeln nęk u. -kĭχ; Kemp-Stdt nękĭχ u. nęks; nur nak Mettm (Stdt auch -kĭχ), Ess, Dinsl-Spellen, Rees-Drevenack, Mörs-Alpsray Rheinbg, Geld-Aldekerk (-ā-) Kervenh; -ā- MGladb-Steinforth Viersen]; das übrige Geb. nach W. u. N. einschl. Eup, Aach, Jül, also dazu Erk, Geilk, Heinsb, Geld, Mörs (s. o. nęk), Klev, n. einschl. Ruhr (dazu südl. Mettm-Cronenbg Haan UDönbg, Barm, Elbf) hat naks, flekt. -ksə [-ā- Rees-Ringenbg, Mörs-Budbg; -ę- Aach-Schleckh, Jül-GrBoslar Siersd, Geilk-Beggend Honsd Ütterath, Heinsb u. Erk meist, Geld-Hartef Pont Stdt Straelen Veert Walbeck Winternam; -ę- u. -a- Heinsb-Erpen Rurkempen; naks u. nakst Elbf, Barm; nak Geilk-Birgden Brüxgen Gangelt Kreuzr, Heinsb-Althaaren Aphv (u. -ę-) Bocket Braunsr Breberen Brüggelchen Haaren Langbr Schalbr Scheifendahl Schierwaldenr Süsterseel Waldenr Wehr; -ā- Hillensbg Saeffelen; -ę- Geilk-Hoensbr; nat Heinsb-Höngen Schalbr (-ā-) Saeffelen]; in Mörs, Klev, Rees, Mettm dazu nakənt Klev-Stdt, Rees-Bienen Hamminkeln Vrasselt, Mörs-Marienbaum; -ā- Rees-Elten Emmerich; -a- Düss-Mintard, Mettm-Haan UDönbg Velbert

[Bd. 6, Sp. 32]
(u. nakəntiχ), Barm (auch Gummb-Berghsn neben nakĭχ); -ę-Mörs-Hülsdonk, Düss-Stdt Adj.: 1.a. unbedeckt, vom gesamten Körper u. K.teilen; näcke Ärme; möt den n.ə Kopp goəhn; op n.ə Föt (Füssen) lopen; bis oppe n.ə Hut nat (nass) sin; iəmes oppe n.ə Fott (Gesäss) schloəhn Erk-Elmpt, Allg.; du krigs er jetz e paar of de nacken Arsch! Sieg, Allg.; de hät de Näcke versollt gekreəge Kref; de näcke Püət (Pfoten) sech make im Fluss ein Fussbad nehmen Kemp-Waldniel; de löpp ock met n.ə Füt inne Welt in't Rond (umher) mittellos Mörs-Baerl; Eərpel (Kartoffeln) op n.ə Föut (Füssen) ohne Zugabe Kref; enen n. usdohn Rip, Allg. — Besondere Verb.; nacke Hur Blüte der Herbstzeitlose Dür-Stdt 1880; nackse Jöfferkes (Dames) Geld-Kevelaer Schravelen. — Verstärkt; fasel-, gras-, klätsch-, pländer-, plästər-, polker-, pudel- (pudelarsch-, –fasel-, –futs-, –splitter-), plätschpudel-, pölligen-, punder-, splinter-, splinternagel-, stabeln.; n. on bluss (s. d. W.). — RA.: Su n. wie der Sebastianes Dür-Stdt, — ne Kristes Eusk-Dirmerzh, — en Lus Kemp-Vorst, — en Schlich (Regenwurm) Gummb-Nümbrecht, — ene Hongk Aach, Rees-Elten, — en geschorenen Pudel Gummb, — ne Penn op der Heggen Mettm-Haan, — en Röb MGladb-Odenk, — en Keckpäddenkont (Froschhintern) Mörs-Repelen. En Gesecht we en näcke Fott (Gesäss) em Düstere SNfrk, Düss, — ene n.ə Grosche MGladb-Helenabrunn. Et ös ene schleəte Tit, os Gas (Gänse) lopen op näcke Föt SNfrk. Krig ens enem nacke Mann jet us der Täisch! Eusk. Mer kann keinem n.ə M. en de Täsch kacke Köln-Stdt. Mulle (schwatzen), dat kannste; ävver ene n.ə M. twei Penninge en de T. donn, do böste te domm füər MGladb. Der Minsch kömmt nacks op de Welt on mott och met nicks vertrecke Heinsb. Häls-che, wellste Duərsch liə (leiden), udder Föttche (Gesäss), wellste näck gonn? der Säufer, der seinen Durst stillt, verliert alles Grevbr-Aldenhv, SNfrk. Zwei Nackse könne sich wahl lecke, ävvel net bedecke übertr. von der Heirat eines armen verliebten Paares Aach, Kref. — En Blinde sohch en Has, un en Lahme liep em no un kreg em, un en Nackse stok em in de Täss; wat üs dat? eine Lüge Meiderich, Allg. Krumm un strack, wo wus de hen? Nack geschoren, wat lit (liegt) di dran? Ek si nich so lange nack geschoren as di din Mul es tougefroren? Bach u. Wiese Gummb. Noch nackser as nacks; so n., dat et knacks, wat es dat? Mörs-Rheinbg. — Glich kriste se op de Näck Hiebe auf den Hintern Grevbr-OBenr. — b. nur im Hemd, Hemdärmeln; he stont do em nacke Hemb Rip, Allg.; möt näcke (Hems) mane erömgoəhn SNfrk, Allg.; sin Frau sot (sass) in et Bett on befne (bebte) wie en Lus in't nachse Hemb Mörs-Rheinbg; nackse Ponn (Nachtkittel) Hemdenmatz Mörs-Xanten; nacks Püddelche Aach-Bardenbg; näcksche Puddel Geilk-Hoensbr;

[Bd. 6, Sp. 33]
näckse Punnes Jül-GrBoslar. — c. kahl, z. B. et Feld süht all so näck ut, me konn siəhn, dat et op den Herres angeht Kemp, Allg.; se han em eckersch (nur) de nacke Wänn (Wände) em Hus gelosse alles Mobilar versteigert MüEif, Allg. — d. aus Wend., wie ene näck uttrecken (utduəhn), de deht sech n. ut in eigentl. Bed. entwickelt sich das Adv. ganz, vollständig, u. so bedeuten die obigen Wend. auch einen vollständig ausziehen, berauben, er wirtschaftet sich ganz herunter; in folg. Wend. hat näck nur diese Bed.: n. op sin, n. (op) verschliəten sin vollständig aufgebraucht sein, von Sachen; n. utgelef sin ganz ausgelebt sein; n. gedoəhn (ut) sin möt jet vollkommen zu Ende sein mit etwas; n. dervan af sin ganz ausser Atem, erschöpft sein; he (dot) geht sech n. ut er (das) kommt auf nichts aus; n. bei sin erschöpft, zu Ende sein NWErk, Kemp. — 2.a. übertr. ärmlich gekleidet, mittellos, arm; n. on bluss; n. on arm Allg.; n. on black Sieg; nękskes Kemp; ene näcke Kerl; en n. Mensch (Weib) Allg.; nacke Pöngel Monsch-Kesternich; nackse Mamsell Eup; näck Volk SNfrk; su nack wie ne Preuss Dür-Stdt; dat (Mädchen) kömmt näck op sin Kau (Hütte) ohne Eigentum in die Ehe MGladb; enen nack usdohn völlig besitzlos machen MüEif, Allg.; je näckser den Hond, je mehr Flöh von dem mittellosen Prahler Mörs-Marienbaum. — Nackse Krom ärmliche Verhältnisse Eup, Allg.; nackse Behei Aach; ene nackende Bul Rees, Klev; dat es mar wat nackse Wend Prahlerei Mörs-Wallach; esune nackse Fastelovend Fastnacht ohne Feier, Aufzüge Eup. — b. aller Klicker verlustig im Spiel; he es nack Köln.