Wörterbuchnetz
Wörterbuch der elsässischen Mundarten  
 
schüttlig bis Schutz (Bd. 2, Sp. 446a bis 446b)
 
 schüttlig [ìtlik] Adj. schrecklich. s is doʰ eppes Schüttligs mit dëm Rud (Krätze) äm Dorf rummer! s. schüchtlig u. schützlich.

usschütterig [ysetrik Ingersh. M.] Adj. präd. übel zum Erbrechen. s. is mⁱr u.
 
 
 PfWB  LothWB  RhWB Schawell(e) f. 1. in dem Kinderliedchen ‘Maikäfer, fliej uf! Dîn Firele brennt, Dîn Sibbele kocht, Dîn Mueder sitzt uf d'r Schawälle’ Str. Stöber Volksb. 331. 2. übtr. ‘alti Schawell! altes, wüstes od. schlechtes Weib’ St. Pfalz. Hess. 343. Westerw. 178. aus lat. scabellum.
 
 
schawëlleⁿ [àwalə Bf.] die Wäsche mit flüssigem Chlorkali waschen. Zss. Schawëlleⁿwasser. — frz. javelle.
 
 
 PfWB  LothWB  RhWB Schatz [ʿSàts allg.; Demin. ʿSatslə Mü., ʿSatsl Ruf., ʿSatsələ Illz. Ruf. Co. Dü. U.] m. 1. Schatz. 2. Flächenmass für Rebland oder Wiese O. (4 Ar Ruf. Geberschw. Herlish., 5 Ar Obhergh. Hlkr. Logelnh. Co., 5,20 Ar Ingersh. M., 6 Ar Sulz, 8 Ar Gebw.). ‘einem schatz reben zu Looch in Gebweyller bann gelegen’ Türkh. Ende 14. Jh. Als. 1868, 429. ‘Mancher Schatz trug zehn und mehr Bottige’ Co. 1775 JB. XIX 146. 3. der oder die Geliebte, gern in der Deminutivform Ruf. Su. Co. Dü., dafür im U. meist nur Liebster, Liebsti. Beim Zutrinken: Prosit, meiⁿ Schatz! worauf ein anderer dazwischen ruft: Un e-n-andereⁿ hat's! Biesh. Spottverschen: E so-n-e Schätzele, wie du bis, Schärreⁿ d Hüeʰner us em Mist Co. Els.-hochd. Gassenhauer: E bissle fix un e bissle fax un e bissle falsch is meiⁿ Schatz; Un e bissle falsch muess er sein, Sust ghört er nit mein Dü. ‘Längst ha-n-ich, lieb Schàtzle, Scho Di Fràtzle In min Herz no tràit Wie ne Schimmer’ Lustig II 595. O miⁿ hërzig Schätzele, Wënn's ufgebutzt wär; Hätt e Hälsele wⁱe-n-e Spätzele, Wënn s Kröpfle nit wär Illz. Iʰ ha - n - emol e Schätzele gha, Ih

[Bd. 2, Sp. 446b]
woˡˡt, iʰ hätt es noch, Iʰ ha-n- ⁱʰm emol e Schmitzele gëⁿ: Iʰ mein, iʰ gspir es noch Ruf. ‘Adam un Eva Hänn ’s Liewe erdacht, Ich unn mi Schätzle Hänn ’s o so gemacht’ Stöber Mäder 14. Schätzele auch Kosew. für kleine Kinder: Kumm, miⁿ S.! Dü. ‘Myn liewi Schätz’ Pfm. I 4. — Basel 251. Schwäb. 454. Bayer. 2, 490. Hess. 342.

Kaufmannsschatz m. Handel. ʿob du falsch u. unrecht kaufmannschatz getriben hast’ Geiler J. Sch. 62.

Märkschatz [Marikàts Hf.] m. Marktvorrat des Bauernweibes. s. auch Märtete.

 PfWB  LothWB  RhWB schätzeⁿ [ètsə U. Wh.] 1. schätzen. Dër ist nit ze s. er ist pfiffig Dehli. JB. XI 43. 2. glauben, vermuten. Ich schätz, er werd bal kummeⁿ Wh. Ich schätz mⁱr ich hoffe .. Hf. Dis hätt ich ⁱʰm jetz nit gschätzt, dass er ... das hätte ich nicht hinter ihm gesucht K. Z. S. Swz. 2, 310. Bayer. 2, 492.

ab schätzeⁿ wie hochd. U.

überschätzeⁿ refl. sich nicht richtig (ironisch auch: zu niedrig) einschätzen Hf.
 
 
Schutz [ʿSùts fast allg.; ʿSyts in Bed. 4 Lutterb.; Pl. ʿSets; Demin. ʿSetslə O., ʿSetsl U.] m. 1. Schutz Ingersh. Bi eineme so wüesteⁿ Rëjeⁿ git eⁱⁿm keⁱⁿ Pareplüi meʰʳ S. Barr. Zss. Schutzgabl, –gatter. 2. Meister, Patron Str.; vgl. Schütz. 3. Demin. Schützl n. Schleuse Lorenzen. Wh. 4. Schuss. Er is keⁱⁿ S. Bulfer wërt Lutterb. ‘kei Schutz Pulver werth’ Lustig I 108. ‘Was thät er ihr verehren? Schutz Pulver in dem Luft’ aus einem ält. els. Volksl. Als. 1854/55, 185. ‘und haben 54 schütz in die stat gethan’ Str. 1592, Als. 1858, 22. ‘etliche starckhe schütz auss Doppelhackhen’ Petri 461. ‘an vielen schützen vnnd wunden gestorben’ Petri 477. ‘wann daselbsten drei schütz mit den doppelhagen (Doppelbüchse) auff einander ervolgen’ St. Amarient. 1670 JB. III 70. ‘die Schützen an dem ersten Standt ihre Schütz nit all gethan’ Rchw. 1568 JB. II 161. ‘es sein wenig, die solche schütz empfinden vnd auff halten’ Geiler Narr. 75 Kloster. ‘Schutz’ L. Baldner 44. 5. Einschuss in der Weberei Bf.; Zss. Schutzzäʰlgläsle. 6. ein Schuss Brot, soviel auf einmal gebacken wird Su., ein S. Wasser soviel durch einmaliges Pumpen am Brunnen zum Vorschein kommt [èp nòχ e

[Bd. 2, Sp. 447a]
ʿSùts!] Wh. 7. E S. lacheⁿ tüchtig und laut auflachen Str. Z. Vgl. Scholleⁿ 3. 8. Anlauf. Er is in eiⁿm S. zuem Hus ʰⁱnus Bf. Dëʳ kommt wie e S. im Gätter blindlings Westhalten. 9. Strahl, vom Erbrechen, Bluten usw., von einer Feuerspritze Hf. 10. Regenguss. s is e rëchteʳ S. awe kummeⁿ Obhergh. s het e gueteʳ S. gmacht ein Platzregen ist gefallen Dü.; Zss. schutzwis; schneller Einguss von Wein, Bier in ein Glas: Noch e Schutz! e Schitzle! Stöber Mäder 111. 11. kleine Weile (gern Demin.) Er is e S. (Schützle) do gsiⁿ M. s het bi uns nummen e Schützle (vgl. Bed. 10) grëjⁿt Mittl. Üwer e Sch. anneⁿ (plötzlich) is si wider zeruck kummeⁿ JB. V 130. 12. ein Mensch, der blindlings umherschiesst, ist ein S. Ruf. S. Swz. 2, 356. Basel 265. Schwäb. 484. Bayer. 2, 492—495.